آموزش GIS: اجزای تشکیل دهنده GIS

آموزش GIS: اجزای GIS

در اولین آموزش از سلسله نوشته های آموزش GIS، شما را با سیستم اطلاعات جغرافیایی آشنا کردیم و گفتیم که GIS چیست؟ در این آموزش می خواهیم اجزای تشکیل دهنده GIS را به شما معرفی کنیم.

تا کنون فهمیدیم که GIS یک سامانه است و گفتیم سامانه، مجموعه‌ای از اجزایی است که با هم کار می‌کنند و هدف مشخصی را دنبال می‌کنند. همچنین توضیح دادیم که سامانه‏ های اطلاعاتی، سامانه‏ های رایانه ه‏ای هستند که داده ‏ها یا اطلاعات را نگهداری و پردازش می‏ کنند. بنابراین ، روشن است که GIS از چندین قسمت متصل و وابسته به یکدیگر برای کاربرد‏های گوناگون، ساخته شده است. در ادامه، بخش‏ های یک سامانه اطلاعات مکانی را خواهیم آورد.  

اجزای تشکیل‏ دهنده GIS

هر سامانه اطلاعات مکانی از ۵ بخش تشکیل شده است:

  1. سخت‏ افزار
  2. نرم‏ افزار
  3. کاربران
  4. داده‌ها
  5. روش‏ ها

این اجزا را در تصویر زیر مشاهده می کنیم.

آموزش GIS

اجزای GIS: سخت افزار

منظور از سخت‏ افزار، هرگونه تجهیزات فنی برای اجرای سامانه اطلاعات مکانی می‏ باشد. این تجهیزات، در کمترین مورد شامل رایانه ه‏ای با توان لازم برای اجرای نرم افزار GIS با حافظه کافی برای ذخیره داده ‏ها می‏ باشد. سایر دستگاه‏ ها می‏ توانند شامل دستگاه‏ های ورودی و خروجی نظیر اسکنرهای نقشه، چاپگرها، دستگاه GPS، دستگاه ‏های تبلت و موبایل و… ‏باشند.

اجزای GIS: نرم افزار

منظور از نرم‏ افزار GIS، برنامه ه‏ای است که بر روی بخش سخت ‏افزار (رایانه یا دستگاه های همراه) اجرا می ‏شود. این نرم ‏افزار باید حداقل دارای قابلیت‏ های زیر باشد.

قابلیت‏ های کلیدی یک نرم ‏افزار GIS

هر نرم ‏افزار GIS باید حداقل دارای توانایی‏ های زیر باشد:

  1. ورود داده ‏های مکانی
  2. ذخیره و نگهداری داده‏های مکانی و غیرمکانی
  3. پرس‏وجو، پردازش، تحلیل، نمایش و خروجی از داده‏ های مکانی
  4. واسط کاربری گرافیکی یا GUI  ساده برای دسترسی آسان به ابزارها و قابلیت‏ ها

اجزای GIS: کاربران

کاربران همان استفاده کنندگان از نرم افزار GIS هستند که با استفاده از قابلیت های آن، از داده های مکانی استفاده کرده و هزینه و زمان انجام کارها را در سازمان شان کاهش داده و با استفاده از تحلیل های مکانی، به فرآیند تصمیم گیری مدیران سازمان کمک می کنند. امروزه نرم ‏افزارهای GIS متعددی به ‏صورت از پیش آماده، وجود دارند اما از آن جا که ممکن است نرم‏ افزارهای موجود نتوانند به‏ صورت بومی ‏سازی شده متناسب با نیازهای سازمان‏ ها عمل کنند و پیچیدگی‏ هایی در واسط ‏کاربری آن‏ها، روش انجام عملیات آن‏ها و نیز کاربرپسندی آن‏ها وجود داشته باشد، لذا  شرکت‏های متعددی هم وجود دارند که در زمینه GIS فعالیت می‏ کنند و یکی از کارهای تخصصی آن‏ها، تولید سامانه های GIS به ‏صورت سفارشی است. معمولا این شرکت‏ ها می ‏توانند برای سازمان شما، یک نرم‏ افزار GIS مناسب را تولید کنند.

اجزای GIS: داده های مکانی

شاید به جرات بتوان گفت، مهم‏ترین بخش یک سامانه GIS، داده ‏های آن هستند. داده های GIS، بیش‏ترین زمان و هزینه در پیاده سازی GIS را به خود اختصاص می ‏دهند. عملا اگر یک GIS راه‏ اندازی کنیم اما داده ‏هایی برای ورود به آن نداشته باشیم، کاری که انجام داده ‏ایم بی‏ نتیجه بوده است. همان‏ گونه که پیش‏تر در سلسله نوشته های آموزش GIS در سایت GISPlus گفتیم، داده ‏ها به عنوان ورودی یک سامانه محسوب می‏ شوند و در یک سامانه تا زمانی‏ که ورودی وجود نداشته باشد، درنتیجه خروجی هم حاصل نخواهد شد. در یک سامانه GIS با دو نوع کلی از داده‏ ها سروکار خواهیم داشت.

داده های یک سیستم اطلاعات جغرافیایی

در هر سیستم اطلاعات جغرافیایی یا GIS دو نوع داده کلی وجود دارد:

  1. داده ‏های جغرافیایی یا داده‏ های مکانی
  2. داده ‏های توصیفی

داده های GIS شامل داده ‏های مکانی و داده ‏های توصیفی هستند. داده ‏های توصیفی، همان‏طور که از نام آن‏ها پیداست، توصیفاتی در مورد داده ‏های مکانی هستند.

مثال از داده ‏های مکانی و داده ‏های توصیفی

یک ساختمان در سطح شهر را تصور کنید، مختصات مربوط به گوشه‏ های آن به عنوان داده ‏های مکانی و توصیفاتی مثل نام مالک، متراژ، تعداد طبقات و… به عنوان داده ‏های توصیفی آن محسوب می‏ شوند.

داده‏ ها در GIS از منابع مختلف تامین می‌شوند. منابع داده در GIS می‌توانند شامل نقشه‏ های کاغذی، نقشه‌های توپوگرافی، عکس‌های هوایی، تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های اندازه‌گیری شده مانند هیدرومتری و اقلیمی و… باشند. این داده‌ها به هر قالب و شکلی باشند، GIS باید ابزار تبدیل آن را فراهم ‌سازد. در ادامه نوشته های آموزش GIS در سایت GISPlus، به توضیح انواع داده ‏ها خواهیم پرداخت.

داده های سامانه اطلاعات مکانی در گذشته بسیار گران قیمت به دست می آمدند. اما امروزه با گسترش تکنولوژی و استفاده از روش های نوین نظیر سنجش از دور، نقشه برداری با پهپاد، فتوگرامتری، فتوگرامتری پهپاد و نیز اینترنت اشیا و انواع سنسورهای متصل به اینترنت، داده های مورد نیاز GIS بسیار ساده تر و ارزان تر برای استفاده کاربران، تهیه می شوند. برای مثال، یک شهرداری امروزه می تواند با هزینه اندک، تصویر هوایی شهر را با استفاده از پهپاد برداشت کرده و با استفاده از آن به راحتی به لایه های نقشه مثل املاک شهر، معابر شهر و… دست پیدا کند. به عنوان یک مثال دیگر، امروزه شرکت گوگل برای این که ترافیک شهر را بر روی اپلیکیشن نقشه خود نمایش دهد، با استفاده از سنسورهای GPS، GPRS و… که بر روی گوشی های مردم وجود دارند، اطلاعات سرعت حرکت و… را جمع آوری کرده و برای سرویس دهنده نقشه گوگل می فرستد و بدین نحو می تواند تشخیص دهد که ترافیک معابر چگونه است.

اجزای GIS: روش ها

منظور از روش ‏ها، تعیین نحوه دسترسی به داده‏ های مکانی و توصیفی، نحوه تبدیل آن‏ها برای ورود به GIS، نحوه ذحیره و مدیریت داده ‏ها و همچنین نحوه تحلیل و پردازش آن‏ها برای دستیابی به خروجی نهایی می‏ باشد. در حقیقت، هدف از استقرار GIS در هر سازمان یا کسب و کاری، پاسخ‏گویی به پرسش‏ هایی است که نیازهای آن سازمان یا کسب و کار را مرتفع خواهند کرد. با توجه به این هدف، روش ‏ها مشخص می ‏کنند که برای پاسخ‏گویی به این پرسش‏ ها، چه گام‏ هایی باید طی ‏شوند تا پاسخ مناسبی برای پرسش‏ های مطرح شده جهت رفع نیازها داده شود و بدین سان GIS به کمک آن سازمان یا کسب و کار بیاید. توانایی GIS در اجرای تحلیل‏ های مکان مند و پاسخ به این پرسش ‏ها، همان چیزی است که سامانه اطلاعات جغرافیایی را از سایر سامانه ‏های اطلاعاتی، متفاوت می‏ سازد.

مهشاد انصاری کارشناسی ارشد کامپیوتر گرایش نرم افزار است و در زمینه توسعه ی وب سایت و برنامه نویسی #C فعالیت دارد

برو بریم

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۱۰۷۰

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *