با قابلیت های GIS آشنا شوید

قابلیت های GIS را بشناسید

در دومین آموزش از سلسله نوشته های آموزش GIS، شما را با اجزای GIS یا سیستم اطلاعات جغرافیایی آشنا کردیم. این آموزش، سومین آموزش GIS است و می خواهیم شما را با قابلیت های GIS آشنا کنیم. اگر با GIS آشنا نیستید، پیشنهاد می کنیم ابتدا نوشته های زیر را بخوانید:

در دو نوشته قبلی، فهمیدیم که GIS یک سامانه است و گفتیم سامانه، مجموعه‌ای از اجزایی است که با هم کار می‌کنند و هدف مشخصی را دنبال می‌کنند. حال باید بفهمیم که سیستم GIS باید چه قابلیت هایی داشته باشد تا بتواند با استفاده از نقشه ها و اطلاعات جغرافیایی، ما را به هدف برساند. هدف GIS، ساده تر کردن فعالیت ها، کاهش هزینه ها و کاهش زمان آن­ها می باشد. این یعنی سامانه اطلاعات مکانی یا GIS، برای آسان کردن فرآیند برنامه ریزی و تصمیم گیری و نیز افزایش بهروری به کمک ما می آید.

قابلیت های GIS یا سیستم اطلاعات جغرافیایی

یک سیستم اطلاعات جغرافیایی، پنج فعالیت اصلی زیر را باید انجام دهد:

  • ۱- امکان ورود اطلاعات
  • ۲- امکان دستکاری و ویرایش اطلاعات
  • ۳- امکان مدیریت اطلاعات
  • ۴- امکان پرسش و پاسخ و تجزیه و تحلیل اطلاعات
  • ۵- امکان نمایش اطلاعات
قابلیت های WebGIS

در ادامه در مورد هریک از این وظایف، توضیح مختصری آورده می شود و در فرآیند آموزش با وظایف GIS یا همان قابلیت های GIS بیشتر آشنا خواهیم شد.

قابلیت های GIS: امکان ورود اطلاعات

اولین و ساده ترین قابلیت از قابلیت های GIS، امکان ورود اطلاعات به سامانه GIS می باشد. قبل از آن که اطلاعات مکانی بتوانند وارد سامانه GIS شده و مورد استفاده قرار گیرند، می بایست این اطلاعات به قالب و ساختار رقومی (به انگلیسی Digital) قابل قبول سیستم GIS، تبدیل شوند. منابع تولیدکننده اطلاعات مورد نیاز یک سیستم اطلاعات جغرافیایی به شرح زیر می باشند:

  • تصاویر ماهواره ای و تکنیک های سنجش از دور
  • عکس های هوایی و تکنیک های فتوگرامتری
  • نقشه برداری زمینی
  • سیستم تعیین موقعیت جهانی یا GPS
  • اسناد، مدارک و نقشه های موجود
قابلیت های GIS
قابلیت های GIS
قابلیت های GIS
قابلیت های GIS

قابلیت های GIS: امکان دستکاری و ویرایش اطلاعات

استفاده از انواع داده و اطلاعات مورد نیاز یک پروژه GIS، نیازمند تبدیل و دستکاری آن اطلاعات به منظور قابل استفاده نمودن آن ها در نرم افزار GIS می باشد. به عنوان مثال، اطلاعات مکانی در استانداردهای مختلف وجود دارند و به منظور استفاده از آن ها در GIS می بایست این اطلاعات پیش از یکپارچه سازی در محیط نرم افزار GIS، به یک استاندارد واحد تبدیل شوند. پس یکی دیگر از قابلیت های GIS، امکان تغییر اطلاعات وارد شده به سامانه GIS می باشد. امکاناتی که توسط آن کاربران بتوانند نقشه ها و اطلاعات توصیفی را دستکاری کرده و تغییر دهند.

قابلیت های GIS

قابلیت های GIS: امکان مدیریت اطلاعات

برای پروژه های کوچک GIS، امکان ذخیره سازی و مدیریت اطلاعات مکانی در قالب فایل ها وجود دارد اما هنگامی که حجم اطلاعات جغرافیایی زیاد باشد و هم چنین تعداد کاربران سامانه GIS از یک نفر فراتر می رود، بهترین روش برای مدیریت اطلاعات مکانی، استفاده از سیستم مدیریت پایگاه داده می باشد. این سیستم به منظور ذخیره سازی، سازماندهی و مدیریت اطلاعات جغرافیایی در GIS مورد استفاده قرار می گیرد. یک پایگاه داده ایجاد می شود و چون داخل آن، اطلاعات مکانی (یا همان اطلاعات جغرافیایی) وارد می شود، آن را پایگاه داده مکانی (به انگلیسی Geodatabase) می نامند. عبارات دیگر مثل بانک اطلاعات جغرافیایی یا پایگاه داده جغرافیایی یا ژئودیتابیس نیز در متون فارسی به جای پایگاه داده مکانی به کار برده می شود. همچنین در متون انگلیسی از Spatial Database نیز استفاده می شود.

پایگاه داده مکانی

پایگاه داده مکانی در یک سامانه GIS، حاوی نقشه ها یا همان اطلاعات جغرافیایی به همراه اطلاعات توصیفی می باشد.

به عبارتی دیگر، یکی از قابلیت های GIS، توانایی مدیریت اطلاعات موجود در فایل ها و یا پایگاه های داده می باشد.

قابلیت های GIS: امکان پرسش و پاسخ و تجزیه و تحلیل اطلاعات

هر سیستم رایانه ای می بایست مجهز به قابلیت هایی باشد که بتواند پرسش های کاربران را پاسخ دهد و اطلاعات مناسب برای تصمیم گیری را در اختیار قرار دهد. برای مثال در سیستم آموزشی یک دانشگاه، باید این امکان وجود داشته باشد که پرسش ساده زیر پاسخ داده شود:

دانشجویانی که درس آمار و احتمالات را در ترم پیش گرفته اند، چند نفر هستند و چند نفر از آن ها نمره قبولی گرفته اند؟

بدیهی است که یک کارشناس آموزش در دانشگاه نیاز دارد پاسخ این پرسش را بداند تا بتواند تصمیم بگیرد آیا برای ترم آتی، درس آمار و احتمالات را ارایه نماید یا خیر.

امکان پرس و جو

سیستم اطلاعات جغرافیایی نیز یک سیستم رایانه ای است. لذا می بایست این قابلیت را در اختیار کاربر قرار دهد تا بر اساس اطلاعات مکانی و توصیفی ذخیره شده در فایل ها یا پایگاه داده جغرافیایی، پرسش های موردنظر خود را مطرح کنند و جواب مناسب نیز دریافت نماید. امکان طرح پرس و جوها، از دیگر قابلیت های GIS است.

انواع پرس و جوها در یک سامانه GIS

انواع پرس و جوها در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی، به شرح زیر می باشند:

  • ۱- پرسش های مکانی
  • ۲- پرسش های توصیفی
  • ۳- پرسش های شرطی
  • ۴- پرسش های روند تغییرات
  • ۵- پرسش های ترکیبی

پرسش های مکانی

این پرسش ها بر اساس اطلاعات مکانی و اطلاعات موجود در پایگاه داده GIS صورت می پذیرند. به عنوان نمونه می توان به جستجوی پمپ بنزین ها در یک شهر اشاره نمود

پرسش های توصیفی

این پرسش ها بر اساس اطلاعات توصیفی ذخیره شده در پایگاه داده برای هر عارضه صورت می پذیرند. به عنوان نمونه می توان به یافتن سینما سپاهان در شهر اصفهان اشاره نمود.

pointer

عارضه

به هر یک از اشیای موجود در جهان که بر روی یک نقشه نمایش داده می‌شود، عارضه گفته می شود.

پرسش های شرطی

این پرسش ها بر اساس معرفی یک شرط به عنوان معیار پرسش، صورت می پذیرند. به عنوان نمونه می توان به جستجوی املاکی در سطح شهر که عوارض شهرداری را پرداخت نکرده اند، اشاره نمود.

پرسش های روند تغییرات

این پرسش ها بر اساس پارامترها و اطلاعات متغییر در یک بازه زمانی مشخص انجام می شوند. به عنوان نمونه می توان به انجام پرسش به منظور بررسی روند تغییرات میزان بارش یک حوزه آبریز در طی چندین سال گذشته، اشاره نمود.

قابلیت های GIS

پرسش های ترکیبی

این پرسش ها به صورت ترکیبی از پرسش های مکانی، توصیفی و شرطی انجام می شوند.

تجزیه و تحلیل اطلاعات

همان طور که گفتیم، سامانه اطلاعات جغرافیایی، به کمک ما می آید تا بتوانیم تصمیمات درست تری را بگیریم. موقعی ما می توانیم تصمیم درستی بگیریم که علاوه بر اطلاعات، نتایج بررسی و تجزیه و تحلیل اطلاعات را هم در دسترس داشته باشیم. لذا هر سامانه رایانه ای اعم از سامانه GIS نیز باید بتواند قابلیت هایی برای تجزیه و تخلیل اطلاعات در اختیار کاربران قرار دهد. یک مثال می زنیم تا این مورد از قابلیت های GIS، بهتر مشخص شود.

فرض کنید امروز صبح می خواهید از خانه به محل کارتان بروید، به سادگی از نقشه گوگل یا اپلیکیشن Waze استفاده می کنید و این ابزارها با استفاده از اطلاعات جغرافیایی (معابر شهر) و نیز اطلاعات ترافیکی، به شما می گویند که از کدام مسیر بروید، زودتر به محل کار می رسید. اگر این اپلیکیشن ها، اطلاعات محدوده طرح ترافیک شهر را در اختیار داشته باشند، با تجزیه و تحلیل مسیر پیشنهاد شده و همپوشانی آن با محدوده طرح ترافیک می تواند به شما بگوید که اگر مجاز به ورود به محدوده طرح نیستید، می توانید از کدام مسیر دیگر به محل کار بروید.

این یک نمونه ساده از تجزیه و تحلیل اطلاعات مکانی می باشد. مهم ترین قابلیت که در تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافیایی مورد استفاده قرار می گیرد، قابلیت همپوشانی می باشد.

همپوشانی اطلاعات در GIS

در سامانه GIS، اطلاعات جغرافیایی به صورت لایه های مجزا نمایش داده می شوند. ترکیب لایه های اطلاعاتی مختلف در GIS، تحت عنوان همپوشانی شناخته می شود. در حالت بسیار ساده، این مفهوم به امکان نمایش چند لایه اطلاعاتی بر روی همدیگر اشاره می کند.

قابلیت های GIS

لایه

به مجموعه ای از عوارض هم نوع که بر روی یک نقشه نمایش داده می شوند، یک لایه نقشه می گویند. مثلا املاک یک شهر، می توانند در یک لایه از نقشه نمایش داده شوند و معابر شهر نیز در یک لایه مجزای دیگر قرار گیرند.

در مفهوم وسیع تر، همپوشانی به ترکیب چند لایه اطلاعاتی بر اساس معیار های تعریف شده توسط کاربر و تولید یک لایه اطلاعاتی جدید اشاره دارد. به عنوان نمونه می توان اطلاعات مربوط به نوع خاک، نوع پوشش گیاهی، شیب زمین و … را به منظور بررسی امکان وقوع سیل در یک منطقه با یکدیگر ترکیب کرده و مناطق دارای پتانسیل در این خصوص را تحت یک لایه اطلاعاتی جداگانه، نمایش داد.

قابلیت های GIS

قابلیت های GIS: امکان نمایش اطلاعات

یکی از ویژگی های نقشه ها این است که مفاهیم را به صورت تصویری بیان می کنند و ذهن انسان با تصاویر به سرعت ارتباط برقرار می کند. یکی از قابلیت های GIS، امکان نمایش اطلاعات می باشد. در یک سامانه اطلاعات مکانی، نیز، حاصل هر یک از چهار قابلیت یاد شده، اطلاعاتی است که باید به نمایش گذاشته شوند و سامانه GIS باید بتواند این اطلاعات را در قالب نقشه ها به نمایش بگذارد. این اطلاعات به صورت انواع نقشه های گرافیکی، تصاویر، نمودارها و نقشه های موضوعی به نمایش در می آیند.

دانلود رایگان کتابچه مبانی و مفاهیم GIS

آشنایی سریع و آسان با سامانه اطلاعات جغرافیایی یا جی ای اس برای همه تعداد صفحات: ۱۳۱ صفحه | حجم فایل: ۷ مگابایت

مهشاد انصاری کارشناسی ارشد کامپیوتر گرایش نرم افزار است و در زمینه توسعه ی وب سایت و برنامه نویسی #C فعالیت دارد

برو بریم

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۱۸۱۵

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *