گفتگو با آقای پروفسور رجبی فرد

گفتگوی آنلاین با آقای پروفسور رجبی فرد

موضوع گفتگو:

استفاده از GIS در سازمان ها در رکود اقتصادی

هدف

می خواهیم پس از این گفتگو به نتیجه برسیم که با توجه به وضعیت اقتصادی فعلی ایران، سازمان های کشور در استفاده از GIS و فناوری های اطلاعات مکانی، چه طور عمل کنند. آیا استفاده از آن را متوقف کنند تا بتوانند بودجه خود را صرف امور دیگر کنند؟ آیا به آن بیشتر بودجه تخصیص دهند؟ بالاخره می خواهیم از دیدگاه های شما در این زمینه استفاده کنیم.

آنچه در این ویدیو می بینیم

در این گفتگوی زنده که در تاریخ 1399/2/29 برگزار شد، تجارب آقای پروفسور عباس رجبی فرد در زمینه استفاده از داده های مکانی و GIS در دوران رکورد اقتصادی در کشور استرالیا بیان شد. کشور استرالیا طبق آمار  بانک جهانی، از سال 2013 تا 2016 یک رکود اقتصادی را تجربه کرد و طبق گفته های آقای دکتر رجبی فرد، نه تنها استفاده از فناوری مکانی متوقف نشد بلکه سرمایه گذاری روی داده های مکانی و GIS بیشتر شد و شاهد نتایج پیشگیرانه در خصوص کاهش هزینه های آتی  نیز بودند به نحوی که هر واحد سرمایه گذاری تا 7 برابر جلوگیری از اتلاف هزینه و نیز کاهش هزینه را به دنبال داشته است.

در ادامه مصاحبه ایشان توصیه هایی برای مدیران سازمانهای کشور در شرایط کنونی جهت استفاده بهتر از پتانسیل فناوری اطلاعات مکانی، ارایه کردند. از اهم این توصیه ها می توان به فرهنگ سازی در استفاده از داده های مکانی و GIS، همکاری و تفاهم سازمانی در به اشتراک گذاری رایگان داده های مکانی پایه توسط دولت، حرکت به سمت کاداستر پوششی کشور و تلفیق کاداستر کشاورزی، کاداستر املاک و …، اصلاح ساختار سازمانی، برگزاری آموزش ها و آشنایی با تحولات روز در زمینه فناوری های مکانی (برای مثال در حال حاضر Digital Twin ) ، استفاده هر چه بهتر از پتانسیل های فنی سرمایه های انسانی کشور، مشارکت بخش خصوصی همکاری بهتر صنعت و دانشگاه و چند مورد دیگر از جمله مباحث مطرح شده در این گفتگو بود.

پیشنهاد می کنم این مصاحبه را از دست ندهید و فیلم کامل آن را مشاهده نمایید.

سوابق پروفسور رجبی فرد ​

  • اسـتاد تـمام و ریـیس دپـارتـمان مـهندسـی زیـرسـاخـت(شـامـل سـه گـروه مـهندسـی عـمران و مـهندسـی مـحیط منابع اب، مهندسي ژئوماتيك ) دانشگاه ملبورن، استرالیا -رییس شبکه آكادميك سازمان ملل در حوزه جهانی زیرساخت اطلاعات مکانی برای توسعه پایدار
  • رییس مرکز تحقیقات زیرساخت اطلاعات مکانی و مدیریت زمین، دانشگاه ملبورن
  • مشاور ارشد بانك جهاني در حوزه مديريت زمين و زيرساخت اطلاعات مكاني و مديريت بحران
  • مشاور دولت سنگاپور در طراحی و پیاده سازی بستر سه بعدی شهر هوشمند و برنامه ريزي شهري
  • عضو تيم مشاورين دولت هنگ کنگ در طراحی و پیاده سازی زیرساخت اطلاعات مکانی و شهر هوشمند
  • طراح و مشاور توسعه بستر نقشه و سیستم کاداستر سه بعدی شهر هوشمند دولت مالزی
  • رییس سابق انجمن جهانی زیرساخت اطلاعات مکانی (GSDI)
  •  طراح و مشاور بستر سه بعدی نقشه شهر تهران، شهرداری تهران
  • طراح و مشاور سامانه ملی متادیتا، سازمان فناوری کشور
  • دکترای ژئوماتیک از دانشگاه ملبورن استرالیا
  • کارشناسی نقشه برداری از دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران.

پرسش هایی که در این مصاحبه از پروفسور رجبی فرد پرسیده شد

1-  آقای پروفسور رجبی فرد لطفا آن گونه که دوست دارید خودتان را برای مخاطبین مان معرفی نمایید.

2-  آقای دکتر اگر اجازه بفرمایید من یک مقدمه ای برای پرسش بعدی ام داشته باشم و پس از اون پرسش خودم را مطرح کنم.

اگر نحوه استفاده از GIS در سازمان ها را به 3 دسته: استفاده ابزاری از GIS، استفاده عملیاتی از GIS و استفاده تحلیلی از GIS تقسیم بندی کنیم، در حال حاضر بیشتر سازمان های کشور ما در سطوح اول و دوم هستند.

استفاده از GIS در سازمان ها

از طرفی وضعیت اقتصادی کشور به نحوی هست که سازمان ها برای صرف بودجه محتاطانه و دست به عصا حرکت می کنند.

از طرفی دیگر اگر هرم نیازمندی های سازمان ها را ترسیم کنیم، در بیشتر مواقع، نیازهای فناوری اطلاعات در بالای این هرم قرار می گیرند که GIS تنها بخشی از این نیازهاست. در حقیقت از دید بسیاری از مدیران، یک نیاز لوکس محسوب می شود.

با عنایت به موارد ذکر شده، سازمان های کشور در سال های گذشته، برای غلبه بر مشکلات اقتصادی خودشان، اولین جایی که بودجه آن را دستخوش تغییرات اساسی کرده اند، نیازهای فناوری اطلاعات و بخصوص GIS بوده.

به صورت کلی می خواهیم دیدگاه شما را در این خصوص بدانیم و اینکه این وضعیت چه تبعاتی را برای سازمان های ما در آینده به دنبال خواهد داشت؟

3- آقای دکتر، خیلی از افراد و سازمان ها، وضعیت اقتصادی فعلی کشور را به رکود اقتصادی تعبیر می کنند. اگر واقع بینانه نگاه کنیم، رکود اقتصادی را ما هنوز تجربه نکرده ایم (طبق آمار GDP ایران در بانک جهانی و نیز طبق تعریف رکود اقتصادی). شاید بر اساس پیش بینی ها به رکود اقتصادی برخورد کنیم اما می خواهیم، تصور کنیم بسیار خوب ما در رکود هستیم. اگر با این پیش زمینه به قضیه نگاه کنیم می خواهیم از تجربه شما که در کشور استرالیا هستید استفاده کنیم.

طبق آمار بانک جهانی، کشور استرالیا از سال 2013 تا 2016، دچار رشد منفی GDP بوده که این یک رکود اقتصادی محسوب میشه.

پرسش من مشخصا این هست که شما در این بازه زمانی تجربه کار در صنعت GIS این کشور را داشته اید. از تجاربتون در این مدت بفرمایید و اینکه در اون شرایط رکود، سازمان های این کشور چطور با GIS برخورد کردند؟

4- باتوجه به صحبت های انجام شده، پشنهادات و راهکارهای شما در خصوص جلوگیری از توقف استفاده از GIS در سازمان ها در این شرایط اقتصادی با لحاظ دغدغه هایی که مدیران ارشد سازمان ها دارند چیست؟

5- رسالت ما در مجموعه GISPlus در کنار سایر همکارانمان در بخش خصوصی کشور، این هست که به سازمان ها و جامعه با فناوری اطلاعات مکانی کمک کنیم. اگر بخواهیم دغدغه های مدیران سازمان ها را هم لحاظ کنیم، ما هم بخشی از این کشور هستیم و باید به سازمان هامون کمک کنیم. چه پیشنهاداتی را برای ما که فعال بخش خصوصی هستیم دارید که نه تنها به سازمان ها کمک کنیم بلکه چرخ کسب و کار ما نیز چرخش داشته باشد؟

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

من منصور ادیبی هستم و از سال 1387 تا کنون، تجربه کار در صنعت GIS را داشته ام و در این مدت با مدیر GIS و کارشناسان GIS سازمان های مختلف، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، ارتباط داشته ام. همیشه برایم یک سوال وجود داشت:

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

یک مدیر GIS موفق چه دانشی، مهارت و توانمندی باید داشته باشد؟

آنچه در ادامه می خوانید، نتیجه بیش از یک دهه تجربه در ارتباطات کاری من با افراد فعال در زمینه GIS به خصوص مدیر GIS و کارشناس GIS سازمان ها می باشد.

بسیاری از مدیران GIS، مسیر شغلی شان را از کارهای فنی GIS شروع کرده اند. برخی از آنها نیز پس از فارغ التحصیل شدن از دانشگاه و دریافت مدرک GIS یا مدرکی مشابه در سایر رشته های مرتبط با جغرافیا و علوم زمین و یا فناوری اطلاعات، در جایگاه مدیر GIS یک سازمان به کار گمارده شده اند.

اگر چه پیمودن مسیر شغلی از پایین ترین سطوح یک سازمان تا جایگاه های مدیریتی، می تواند تجارب ارزنده ای را برای یک مدیر GIS به دنبال داشته باشد، اما به جرات می توان گفت ملاک مناسبی برای ارزیابی میزان موفقیت یک مدیر GIS نخواهد بود.

برخی مدیران GIS را دیده ام که بدون طی کردن یک مسیر شغلی در جایگاه مدیریتی قرار گرفته اند و با وجود پیشینه استخدامی کم، نسبت به سایر مدیران، حرفه ای تر عمل می کنند. همچنین مدیرانی را هم دیده ام که به صرف داشتن مدارک و مدارج دانشگاهی و یا ارتباطات قوی، در جایگاه مدیریتی به کار گمارده شده اند و به علت نداشتن مهارت های لازم، در بخش GIS سازمان شان با مشکلات عدیده ای مواجه هستند.

بعد از 11 سال تجربه و ارتباطات با مدیران GIS مختلف در سازمان های دولتی و شرکت های خصوصی بزرگ (ارتباطات من در جایگاه های مدیر پروژه GIS، مشاور GIS، مدیر فنی پروژه GIS، مدیر بازاریابی و فروش و اخیرا مدیرعامل بوده است) به نتایجی در خصوص چالش هایی که بیشتر مدیران GIS با آنها مواجه هستند رسیده ام.

از آنجایی که رسالت خودم و همکارانم در شرکت بهین و آکادمی GISPlus را آموزش جامعه به منظور استفاده از مزایای فناوری اطلاعات مکانی و GIS می دانم، لذا تصمیم گرفته ایم که در مجموعه آموزش هایی در سایت GISPlus، به مدیر GIS سازمان ها کمک کنیم تا مهارت های لازم برای موفقیت خودشان، پرسنل واحد GIS و نیز سازمان شان را کسب نمایند.

البته در این زمینه، مهارت به تنهایی کفایت نمی کند. سازمان های بزرگ و به خصوص بخش دولتی، معمولا مشکلات خاص خودشان را دارند. برخی مدیر GIS ها را دیده ام که با وجود شایستگی های لازم، پس از مدتی، یک سازمان را ترک کرده اند. علت این کار را، کاهش انگیزه شان برای کار کردن در آن سازمان، به علت مشکلات عدیده سازمانی بیان می کردند. در چنین سازمان هایی دیگر صرفا داشتن مهارت های فنی و مدیریتی به کمک یک مدیر GIS نخواهد آمد. این جاست که باید به داشتن استراتژی مناسب برای غلبه بر مشکلات، فکر کرد.

رسالت GIS در یک سازمان یا کسب و کار چیزی جز کاهش هزینه ها، کاهش زمان انجام کارها، افزایش بهره وری و افزایش سود نخواهد بود. البته در طول سال های تجاربم در زمینه GIS و IT کمتر سازمان و کسب و کاری را دیدم که از سامانه GIS یا حتی سایر سامانه های نرم افزاری، به این شاخص ها دست یافته باشد.

اگر بخواهیم نحوه استفاده از GIS در سازمان ها و کسب و کارها را بررسی کنیم، نگاه به نمودار زیر به ما کمک کننده خواهد بود.

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

بدیهی است مهمترین وظیفه یک مدیر GIS، هدایت بخش GIS سازمان و صد البته تغییر نگرش مدیران ارشد سازمان برای تحقق جایگاه GIS و دست یابی به اهداف سازمانی از طریق GIS می باشد.

به جرات می گوییم که اگر با مدیر GIS ی مواجه شویم که این کار را در سازمانش انجام داده باشد، نه تنها باید به ایشان مدیر GIS موفق بگوییم بلکه باید مدال افتخار هم نصیبش شود. البته دستیابی به این هدف کار ساده ای نیست که ظرف چند ماه و حتی یکی دو سال بتوان به آن دست یافت.

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

برای دست یابی به این هدف باید مسیر حرکت به سمت GIS سازمانی یا Enterprise GIS را طی نمود. دستیابی به GIS سازمانی، یک ماموریت بحرانی و حساس در بین سامانه های نرم افزاری می باشد. متاسفانه به علت ناهماهنگی هایی که بین واحدهای GIS و IT در سازمان ها دیده می شود، معمولا پروژه های GIS به خوبی جلو نمی روند و چه بسا شکست می خورند. اینجاست که یک مدیر GIS باید نقشه خود را عالی بازی کند تا بتواند نقش GIS در موفقیت سازمان را پر رنگ جلوه دهد. لذا اینجاست که مدیر GIS باید مهارت های لازم در خصوص GIS، فناوری اطلاعات (IT) و نیز مدیریت کسب و کار را دارا باشد تا بتواند مسیر GIS در سازمان را با تمام مشکلاتی که در پیش دارد، بپیماید.

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

متاسفانه بیشتر مدیران GIS که با آنها ارتباط داشته ام به خوبی از این سه دسته مهارت، برخوردار نبوده اند و این موضوع باعث شده که در نقش و سمت خود، با چالش هایی مواجه شوند که در برخی موارد، شکست هایی را هم برایشان در کارنامه کاری شان به دنبال داشته است.

شاید تا اینجا متوجه شده باشید که جایگاه شغلی مدیر GIS، یک جایگاه رده بالاست که مهارت های زیادی برای موفقیت و دستیابی به ماموریت مدیر GIS نیازمند است.

طبق آمار سایت Indeed job trends، مدیران GIS بیشترین درخواست استخدام را در بین جایگاه های شغلی GIS در سال های گذشته داشته اند.

مدیر GIS موفق چه کسی است ؟

یک مدیر GIS، برای موفقیت در سمت و جایگاه خود باید با کسب مهارت های مورد نیاز، گپ های مهارتی بین GIS، IT و کسب و کار را پر کند. بسیار مهم است که یک مدیر GIS علاوه بر نگرش های فنی، نگرش های مناسبی نسبت به مدیریت کسب و کار نیز داشته باشد.

مهارت ها و استراتژی هایی برای موفقیت یک مدیر GIS

با توجه به پیشینه کاری خودم و نیز بر اساس مطالعاتی که بر روی مدیران GIS در کشور خودمان و نیز چند تن از مدیران GIS در سایر کشورها داشته ام، در اینجا مهارت ها و استراتژی هایی برای موفقیت یک مدیر GIS را ذکر می کنم.

مهارت ها و استراتژی های IT محور و GIS محور

موارد زیر را به صورت خلاصه درج می کنم. اگر مایل هستید که توضیحات کامل تری در خصوص هریک از این موارد بدانید می توانید فیلم مدیر GIS موفق را که در ابتدای همین نوشته قرار داده ایم، مشاهده نمایید. این فیلم کاملا رایگان است.

مهارت ها و استراتژی های کسب و کار محور

مهم تر از مهارت های های GIS و IT که یک مدیر GIS باید داشته باشد، داشتن مهارت های کسب و کار محور و استراتژی محور نیز برای یک مدیر، بسیار حایز اهمیت می باشد. در ادامه، برخی از این مهارت ها را ذکر می کنیم که در فیلم رایگان مدیر GIS موفق آنها را کامل تر توضیح داده ایم.

راستی چطور می فهمید واقعا یک مدیر GIS موفق بوده اید یا نه؟

به کمپین مدیر GIS حرفه ای بپیوندید

اگر مدیر GIS هستید و می خواهید در جایگاه شغلی تان حرفه ای عمل کنید و موفقیت GIS سازمان تان را دست یافتنی تر کنید، به کمپین مدیر GIS حرفه ای بپیوندید.

مدیر GIS حرفه ای

این نوشته ها نیز به شما کمک می کنند

کاربرد GIS در بهداشت، درمان و سلامت

کاربرد GIS در بهداشت، درمان و سلامت

آنچه در این ویدیو می بینیم

در این ویدیو با نقش GIS در بحران کرونا و استفاده کاربردی از GIS در بهداشت، درمان از زبان دکتر علیرضا قراگوزلو استاد دانشگاه و مشاور رئیس سازمان نقشه برداری کشور آشنا می شوید.

سوابق دکتر علیرضا قراگوزلو

  • رئیس مرکز تحقیقات نقشه برداری سازمان نقشه برداری کشور از دیماه ۱۳۹۲
  • پژوهشگر برگزیده سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال های ۱۳۸۵و ۱۳۸۴
  • پژوهشگر برتر سازمان نقشه برداری کشور در سال های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳و ۱۳۸۴و۱۳۸۸ و ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶و ۱۳۸۹

  • برگزیده ” نمونه ملی”  در سال ۱۳۸۵  در کشور

  •  “مدیر نمونه ملی” در سال

  • عضو کمیسیون تخصصی سنجش از دور و GIS وزارت علوم و تحقیقات و فناوری

  • مدیر گروه GIS/RS واحد علوم و تحقیقات تهران  ۱۳۸۷ تا خرداد ۱۳۹۲

  • مدیر گروه تخصصی زمین شناسی زیست محیطی واحد علوم و تحقیقات تهران از بهار ۱۳۹۳

  • رئیس کمیسون دائمی و دبیر هیات امنای آموزشکده سازمان نقشه برداری کشور از ۱۳۹۲ تا دیماه ۱۳۹۴

  • مدرس دروس نقشه برداری و GIS برای اولین بار در کشور در شبکه آموزش سیما در سال های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶و ۱۳۸۷ در قالب مجموعه برنامه های کارگاه آموزشی تلویزیونی

  • مدرس اولین دوره مجازی GIS در کشور از طریق سایت آموزشکده سازمان نقشه یرداری کشور ۱۳۸۹

  • رئیس گروه پژوهشی و فناوری اطلاعات آموزشکده نقشه برداری ۱۳۹۵

  • داور طرح های صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ۱۳۹۶

پرسش هایی که در این مصاحبه از آقای دکتر قراگوزلو پرسیده شد

1- آقای دکتر لطفا خودتان را آن گونه که دوست دارید برای مخاطبین معرفی نمایید.

2- در ابتدا در مورد GIS و بهداشت، درمان و سلامت با ما صحبت کنید. باتوجه به اینکه الان دنیا درگیر کرونا هست و برای اینکه صحبت های ما ملموس تر باشند و یک مثال به عینه هم داشته باشیم می تونیم صحبت ها را روی GIS و کرونا معطوف نماییم.

3- آقای دکتر، در مورد اقداماتی که کشورهای دنیا در مواجهه با Covid-19 با بهره گری از GIS داشتند در صورت امکان صحبت داشته باشد. اونها چه کارهایی کردند در این زمینه؟

4- خب کمی معطوف بشیم روی کشور خودمون. آقای دکتر، چرا در کشور ما در وزارت بهداشت و دانشگاه های علم پزشکی به خوبی از GIS استفاده نشده است؟ حداقل من خودم کار قوی سراغ ندارم (به جز یکی دو استان که آنها هم فقط شروع کرده اند و کاری جدی انجام نداده اند) و در ارتباطاتی هم که داشته ایم چندان استقبالی هم از این موضوع نشد.

آقای دکتر، در مورد اقداماتی که کشورهای دنیا در مواجهه با Covid-19 با بهره گری از GIS داشتند در صورت امکان صحبت داشته باشد. اونها چه کارهایی کردند در این زمینه؟

این وزارت خانه سامانه های بسیار خوبی دارد اما متاسفانه اساس داده ها و اطلاعاتی که جمع آوری می کنند با نگرش مکان محور نیست. اطلاعات به نحوی ذخیره می شوند که امکان بهره برداری از آنها در تلفیق با نقشه ها بسیار سخت و پر هزینه است.

5- آقای دکتر ما در لحظات آغازین ورود کرونا به کشور، یک نقشه از کشور راه اندازی کردیم و برای اطلاع رسانی، آمارهای استانی را به صورت گرافیکی که خیلی سریع قابل تفسیر بودند نمایش می دادیم و داشتیم حالا یکسری کار می کردیم که یک مدلسازی هایی هم بکنیم از طریق نقشه. اما یکدفعه وزارت بهداشت اعلام آمارهای استانی را متوقف کرد. من در جایگاه یک کارشناس این کار را غیر حرفه ای می دونم. این یعنی عدم شفافیت در ارایه و استفاده از داده ها. کاری به سایر جنبه ها نداریم. حالا به نظر شما چرا اینقدر در آمارها هراس وجود دارد در کشور ما شفاف برخورد نمی شود؟ در حالی که می بینیم در برخی از کشورها حتی مکان افرادی که مبتلا شده اند و تردد های آنها هم اطلاع رسانی می شود.

6- جامعه تخصصی، دانشگاه و کسب و کارها، رسالتشون کمک به جامعه برای بهره برداری از کتنولوژی هست. صرفنظر از مسولیت دولت و حاکمیت. ما هم در GISPlus از ابتدا رسالتمون را کمک به جامعه با فناوری اطلاعات مکانی قرار دادیم. با این پیش زمینه پرسشی که می خواهم مطرح کنم این هست که چکار کنیم که جامعه ما به استفاده از اطلاعات مکانی و نقشه ها رو بیارن؟ چیزی که در دیگر کشورها دیدم نه تنها دولتها بلکه آحاد جامعه هم به خوبی به سمت استفاده از نقشه و اطلاعات مکانی رفتند توی این موقعیت.

7- آقای دکتر اگر خود شما در سوابق قبلی یا در کارهای جدید، اقداماتی در خصوص استفاده از فناوری اطلاعات مکانی (شامل GIS، RS و…) با شیوع کرونا در کشور داشتید، خوشحال میشیم ما را با این اقدامات آشنا نمایید.

8- اگر نکته ای مد نظرتون هست باتوجه به صحبت هایی که داشتیم خوشحال میشم برای ما بفرمایید.

بخشی از صبحت های آقای دکتر قراگوزلو در این مصاحبه

همانطور که می دانید مسئله ی GIS تقریبا از دو دهه قبل به طور خیلی جدی وارد فضای کاربردهای پیشرفته و پیچیده شد، یعنی مسئله از حالت فقط نقشه و نمایش اطلاعات و عوارض سطح زمین خارج شد یعنی با ورود پایگاه داده های رقومی به فضای کامیپیوتر و امکان استفاده از آنالیزها و برنامه نویسی روی این داده ها و فعالیت هایی که ما می توانیم در آن معادلات و روابط محیطی روی داده ­ها را پیاده سازی کنیم و با استفاده از پایگاه داده نقشه­ هایمان را نشان دهیم و افرادی از آن استفاده کنند و نقشه ها را ببینند کاملا دگرگون شد. مسئله وارد فضای Processing و پردازش و مدلسازی شد. در نتیجه یکی از بخش هایی که در کالبدهای GIS باز شد بخش سلامت و تندرستی و بهداشت بود و همونطور که می دانید حتی در بسیاری از کشورهای دنیا، ما رشته Health GIS به مسایل تندرستی و بهداشت می پردازد را داریم در ایران هم البته فعالیت های خوبی شروع شده دانشکده هایی به طور جدی به این مسئله طی سالهای اخیر پرداختند ولی نسبت به فراخر و وزنی که پدیده کرونا دارد ما خیلی عقب هستیم و این نشان دهنده این هست نه تنها ما شاید همه دنیا به این مسئله سطحی نگاه کردیم و فکر کردیم که این ویترینی برای نشان دادن توانمندی نمایش داده ها به مخاطبین است در حالی که مسئله اینطوری نیست مسئله واقعا استفاده از این سیستم ها برای تصمیم گیری هست به خصوص درجایی که با سلامت و بهداشت جامعه با یک اپیدمی یا یک پاندمی بزرگ مثل کرونا مواجه می شویم اهمیت خودش را نشان می دهد. رویداد کرونا قطعا باعث خواهد شد که دیدگاه های مهندسین GIS در تمام دنیا به مسئله ی GIS تغییر کند و با یک نگرش خیلی بالاتری به کاربردهای GIS در این حوزه نگاه خواهد شد. کشور ایران هم چون یک کشور در حال توسعه است و در صد در صد مواقع از کشور های پیشرفته تبعیت می کند این اتفاق قطعا خواهد افتاد.

خب از اونجایی که ما یک کشور در حال توسعه هستیم وتوی فناوری های نو نمیگیم در صد در صد مواقع در بیشتر مواقع نگاه مون به کشورهای توسعه یافته است و اینکه اونها چه کارهایی کردن؟ اگر اینجا بخواهیم مشخصا نگاهی به کشورهای دیگه داشته باشیم کشورهایی که سیر تکاملی استفاده از GIS را توی اونها به خوبی به جلو رفته و به سمت این مدلسازی ها و آنالیزهایی که فرمودین پیش از این ها حرکت کردن در مورد اینها یک مقدار برامون بگید که اینها چه کار کردن مشخصا توی این HealthGIS ی که فرمودین و یا اقداماتی که در خصوص مقابله با کرونا با استفاده از GIS انجام داده اند؟

خیلی درخشان نیست این حوزه در همه ی دنیا یعنی خیلی نمیشه با قوت مثلا مثال پیشرفته ای رو من ندیدم حقیقتش شایدم اطلاع نداریم در برخی از حوزه ها ولی مثال برای اینکه به سوال شما بتونم پاسخ مناسبی داده باشم مثالی را ذکر میکنم از ارتباطی که با چند روز پیش با آقای دکتر رجبی فر در کشور استرالیا داشتیم در واقع میدونید متخصصین به نام GIS هستند و آدم سرشناسی از دوستان و همکلاسایی سابق بنده هم بودن ایشون . خب طبق اظهاراتی که ایشون داشتند در کشور استرالیا نمونه ی شاید پیشرفته GIS هم یکی از موردهاش را می تونیم همین استرالیا را نام ببریم تلاش کردند به این که یک زیر ساخت داده اطلاعات مکانی درست را ایجاد کنند البته این به این مسئله کرونا بر نمیگرده خیلی قبل از کرونا این مرکز ایجاد زیرساخت اطلاعات مکانی کشور استرالیا فعالیت خودشو شروع کرده بود به این معنا که بتوانند در واقع اطلاعات پایه مرجع ملی در سطح نیاز ایجاد کنند و بعد با مراکز متعددی که ممکن است حسب مورد مثلا در مورد کرونا تلاش کردند که با 1200 مرکز متعدد دیگر این اطلاعات را لینک بکنند. مسئله ای که هست که الان خیلی اهمیت داره مسئله شیوع کرونا هست که این بیماری چطور شیوع پیدا میکنه واقعا ما هنوز یک مدل مکانی دقیقی برای اینکه نشون بدیم که چه اتفاقی میافته که کرونا به این سرعت داره شیوع پیدا میکنه هنوز هیچ کشوری نتونسته چنین مدلی را به صورت گرافیکی و نقشه نمایش بده. تنها چیزی که ما داریم میبینم از کشورهای پیشرفته حتی همین هست که تعداد مبتلایان به بیماری و موقعیت های مکانی اینها را روی نقشه ها به تصویر بکشن و نهایتا مناطق پر خطر را مثلا با اپلیکشن های موبایل قرار میدهند یا روی یک وب سایتی می تونند این اطلاعات را به اشتراک بگذارند مردم را در جریان بگذارند که چگونه داره شیوع پیدا میکنه؟ اما مدلی که رفتار این بیماری را نشون بده که نیاز به اطلاعات خیلی بیشتری از خود رفتار این ویروس داره و عوامل محیطی مثلا من میدیدم مقاله ای را که در هوای آلوده ویروس کرونا این تحقیقی است که در کروه جنوبی انجام شده و  به چاپ رسیده و مقاله معتبری بوده ظاهرا در چین و کشورهای دیگه همین تقریبا به اثبات رسیده است که در شهرهایی که آلودگی هوا بیشتر باشه این بیماری بیشتر گسترش پیدا میکنه، بنابراین اگر ما یک نقشه ای داشته باشیم از وضعیت آلودگی هوا، یک نقشه داشته باشیم از مبتلایان به بیماری کرونا یا موقعیت مکانی اینها؛ بزارید من به نظرم یه چیزی رسید من فراموش نکنم، از روزی که این واژه Social distancing را من شنیدم که سازمان بهداشت جهانی به عنوان یک راه حل برای کنترل بیماری کرونا مطرح میکنه واژه distancing یعنی فاصله گذاری یک واژه مکانی هست یعنی ما توی GIS اولین چیزی که باهاش مواجه هستیم در واقع تعیین موقعیت ها و همون distance ها و مکان یابی ها هست و الان هم بر حسب مشاغل و فعالیت های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، رویکردهای محیطی در کشورهای مختلف سعی میکنند که این Social distancing را تحریف بکنند. خب GIS واقعا یک پایگاه داده ای هست که من البته حدود شاید 14 تا آیتم را درآورد که اگر فرصت باشه خدمت تون بگم که توی چه زمینه هایی به شدت ما میتونیم از GIS استفاده بکنیم برای مدیریت کرونا البته خب نیاز به تحقیقات و پژوهشهای بیشتر داره. ولی به هرحال اون چیزهایی بوده که در مطالعات قبلی چون ما چندین تحقیق به صورت تز و رساله در دانشگاه ها داشتیم روی بیماری مالاریا یعنی کاربرد GIS در شیوع و گسترش چندین نوع بیماری در سالهای گذشته که کارهای خیلی خوبی انجام شده تجربیاتی در این زمینه بوده از لحاظ کاربرد GIS توی این بحث بر حسب اون مواردی رو که شاید بتونم چندتاش را اسم می برم.

1- تعیین مکانهای بحرانی و نقاط پر خطر روی نقشه ها که این کارو تقریبا خیلی از کشورها شروع کردند و انجام دادند و سعی کردند که اطلاعات این مکانها را در اختیار اجتماعات قرار بدهند.

2- یافتن بهترین مکان که همون Site Selection By Using GIS هست برای ساخت مرکزهای معتدد مثل مرکز فوریت های پزشکی، بیمارستانها، درمانشگاه ها، مسیرهای اورژانسی و تمام این چیزهایی که روی موقعیت در واقع GISی ما میتوانیم از اونها استفاده بکنیم.

3- ارزیابی خطرات محیطی و میزان مواجهه با آنها 

4- تاثیر آلاینده ها و شرایط محیطی در مقابله با شیوع بیماری کرونا با استفاده از پایگاه های داده ی متعدد در محیط GIS که خب این کار در کشور ما واقعا قابل انجام هست

5- طراحی و بهبود سیستم های مراقبت بیماری ها و تعیین گروه ها و افراد در معرض خطر برحسب موقعیت مکانی مثلا الان میگن گروه سالمندان بیشتر در معرض خطر هستند. آیا مراکزی که دارند محل ها و لوکشین هایی که اینها دارند نگه داری میشند با مرکز تجمع بیماری های کرونا فاصله ی نزدیکی داره یا نداره و از این چنین مکانهایی که مثال های خیلی زیادی میتونیم برای اینها بزنیم

6- برنامه ریزی برای تخصیص و توزیع مکانی منابع، بودجه، نیروی انسانی، لوازم و تجهیزات. ما داریم الان در سطح یک کشور با یک بحران بزرگی به نام کرونا از طریق واقعا تعداد زیادی از عزیزانمون در بخش بهداشت و سلامت کار میکنند و زحمت میکشند خب می بینیم خیلی جاها کمبود امکانات، تجهیزات، مدیریت این تجهیزات از لحاظ موقعیت مکانی، نحوه توزیع این امکانات که در همه بخش ها از جمله مسایل مکانی بسیار اهمیت داره.

7- تشخیص سریع و کنترل مدیریت بیماری ها حس برب موقعیت های مکانی بیماران، بحث مدلسازی شیوع بیماری همونطور که عرض کردم در مورد کرونا بسیار پیچیده داره عمل میکنه ولی این برای سایر بیماری ها انجام شده. ما قدامات خوبی را درسالهای گذشته برای انواع بیماری هایی که مثلا در حوزه دامپزشکی باها مواجه شده بودیم برای دامپروری ها با استفاده از GIS انجام شده و نتایج بسیار خوبی را سازمان دامپزشکی و موسساتی که در این زمینه بودند با GIS به دست آوردند این کار در همه دنیا داره انجام میشه

8- بهبود سیستم ثبت بیماری ها و وقایع سلامتی و بهداشتی برحسب موقعیت مکانی ببینید این آماری که داده میشه در سطح دنیا این باید برحسب موقعیت مکانی داده بشه یعنی روابط مکانی تعریف میکنه این آمار چه جهتی را داره میره و چه اتفاقی میافته و اون مدلسازی شیوع زمانی میتونه انجام بشه که این آمار و ارقام برحسب موقعیت مکانی پیاده سازی بشه تا زمانی که این پیاده سازی انجام نشه شما اصلا نمیتونه به یک معادله و مدلی برسی که نحوه شیوع را بتونی پیش بینی بکنی که حالا اینم بحثی هست.

9- جستجوی رابطه احتمالی که میان عوامل متعدد محیطی و گسترش ویروس کرونا، چه رابطه ای هست بین عوامل و عناصر مختلف این فقط با استفاده از GIS قابل، این فقط را که عرض میکنم با قاطعیت عرض میکنم ممکنه الان مثلا یک پزشک یا ویروس شناس این حرف ما را بشنوه و اعتراض کنه به این اظهارنظر اما این اظهار نظر درسته و حاضریم ازش دفاع کنیم. فقط با تحلیل مکانی و با استفاده از GIS ما میتونیم بگیم آیا رابطه ای بین عوامل و عناصر متعدد محیطی و گسترش و شیوع این وجود داره یا نداره؟ هیچ چیزی جز GIS نمیتونه این کار رو برای ما انجام بده و این را حاضریم ازش دفاع کنیم.

10- ایجاد شبکه های ارتباطی مناسب بین موسسات و مراکز مختلف بر بستر اینترنت که همون بحث NSDI مطرح می شه اینجا که جزء الزامات کشور ما هست و همونطور که مستحضرید اقدامات بسیار خوبی را سازمان نقشه برداری کشور انجام داده که انشاله در این مسیر داره تلاش میکنه و در همین بحران کرونا هم دیدیم که اطلاعات بیماران و مراکز درمانی را همون روزهای اول روی اون زیرساخت ژئوپرتال سازمان و وب سایت سازمان قرار دادند و در اختیار جامع قرار گرفت.

11-ارزیابی میزان دسترسی مردم به خدمات بهداشتی، من یک سخنرانی دو سه سال پیش داشتم در موسسه ایران داکت عرض کردم که اونجا البته بحث ارزیابی بحث های پژوهشی و آموزشی بود. عرض کردم که تو آمایش اطلاعات علمی کشور بیایی از GIS استفاده کنید برای اینکه ببینید میزان دسترسی مردم به کتابخانه ها چقدره؟ چقدر از کتابها در اختیار چه قشری از مردم هست این را میتونید توی GIS انجام بدین. الان هم داریم عرض میکنم اینکه ما بتونیم تحلیل داشته باشیم میزان دسترسی گروه های مختلف اجتماعی به خدمات بهداشتی، کجاها گپ داریم کجاها نداریم نیاز به یک GIS داره که بتونیم این درواقع این اطلاعات را به درستی در اختیار مدیریت و تصمیم گیری کشور قرار بدیم.

12- بهبود سیستم های اطلاعات و آمار از وضعیت کلی رشد بیماری که عرض کردم و پیش بینی وقایع احتمالی در اپیدمی یا بیماری کرونا که این جزء اون بخش هایی هست که عرض کردم یک خورده پیچیده است و مطمئنا در آینده می شه روی این هم تحلیل داشت و به نتیجه  رسید. حالا اینها بخشی از محورها بود.

 اگر می خواهید از ما برای استفاده از GIS در حوزه بهداشت، درمان و سلامت استفاده کنید این فرم را پر کنید

نقش GIS در بهداشت و درمان

دانلود فیلم چطور برنامه نویس GIS حرفه ای شویم