کاربرد GIS در بهداشت، درمان و سلامت

آنچه در این ویدیو می بینیم

در این ویدیو با نقش GIS در بحران کرونا و استفاده کاربردی از GIS در بهداشت، درمان از زبان دکتر علیرضا قراگوزلو استاد دانشگاه و مشاور رئیس سازمان نقشه برداری کشور آشنا می شوید.

سوابق دکتر علیرضا قراگوزلو

  • رئیس مرکز تحقیقات نقشه برداری سازمان نقشه برداری کشور از دیماه ۱۳۹۲
  • پژوهشگر برگزیده سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال های ۱۳۸۵و ۱۳۸۴
  • پژوهشگر برتر سازمان نقشه برداری کشور در سال های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳و ۱۳۸۴و۱۳۸۸ و ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶و ۱۳۸۹

  • برگزیده ” نمونه ملی”  در سال ۱۳۸۵  در کشور

  •  “مدیر نمونه ملی” در سال

  • عضو کمیسیون تخصصی سنجش از دور و GIS وزارت علوم و تحقیقات و فناوری

  • مدیر گروه GIS/RS واحد علوم و تحقیقات تهران  ۱۳۸۷ تا خرداد ۱۳۹۲

  • مدیر گروه تخصصی زمین شناسی زیست محیطی واحد علوم و تحقیقات تهران از بهار ۱۳۹۳

  • رئیس کمیسون دائمی و دبیر هیات امنای آموزشکده سازمان نقشه برداری کشور از ۱۳۹۲ تا دیماه ۱۳۹۴

  • مدرس دروس نقشه برداری و GIS برای اولین بار در کشور در شبکه آموزش سیما در سال های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶و ۱۳۸۷ در قالب مجموعه برنامه های کارگاه آموزشی تلویزیونی

  • مدرس اولین دوره مجازی GIS در کشور از طریق سایت آموزشکده سازمان نقشه یرداری کشور ۱۳۸۹

  • رئیس گروه پژوهشی و فناوری اطلاعات آموزشکده نقشه برداری ۱۳۹۵

  • داور طرح های صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ۱۳۹۶

پرسش هایی که در این مصاحبه از آقای دکتر قراگوزلو پرسیده شد

۱- آقای دکتر لطفا خودتان را آن گونه که دوست دارید برای مخاطبین معرفی نمایید.

۲- در ابتدا در مورد GIS و بهداشت، درمان و سلامت با ما صحبت کنید. باتوجه به اینکه الان دنیا درگیر کرونا هست و برای اینکه صحبت های ما ملموس تر باشند و یک مثال به عینه هم داشته باشیم می تونیم صحبت ها را روی GIS و کرونا معطوف نماییم.

۳- آقای دکتر، در مورد اقداماتی که کشورهای دنیا در مواجهه با Covid-19 با بهره گری از GIS داشتند در صورت امکان صحبت داشته باشد. اونها چه کارهایی کردند در این زمینه؟

۴- خب کمی معطوف بشیم روی کشور خودمون. آقای دکتر، چرا در کشور ما در وزارت بهداشت و دانشگاه های علم پزشکی به خوبی از GIS استفاده نشده است؟ حداقل من خودم کار قوی سراغ ندارم (به جز یکی دو استان که آنها هم فقط شروع کرده اند و کاری جدی انجام نداده اند) و در ارتباطاتی هم که داشته ایم چندان استقبالی هم از این موضوع نشد.

آقای دکتر، در مورد اقداماتی که کشورهای دنیا در مواجهه با Covid-19 با بهره گری از GIS داشتند در صورت امکان صحبت داشته باشد. اونها چه کارهایی کردند در این زمینه؟

این وزارت خانه سامانه های بسیار خوبی دارد اما متاسفانه اساس داده ها و اطلاعاتی که جمع آوری می کنند با نگرش مکان محور نیست. اطلاعات به نحوی ذخیره می شوند که امکان بهره برداری از آنها در تلفیق با نقشه ها بسیار سخت و پر هزینه است.

۵- آقای دکتر ما در لحظات آغازین ورود کرونا به کشور، یک نقشه از کشور راه اندازی کردیم و برای اطلاع رسانی، آمارهای استانی را به صورت گرافیکی که خیلی سریع قابل تفسیر بودند نمایش می دادیم و داشتیم حالا یکسری کار می کردیم که یک مدلسازی هایی هم بکنیم از طریق نقشه. اما یکدفعه وزارت بهداشت اعلام آمارهای استانی را متوقف کرد. من در جایگاه یک کارشناس این کار را غیر حرفه ای می دونم. این یعنی عدم شفافیت در ارایه و استفاده از داده ها. کاری به سایر جنبه ها نداریم. حالا به نظر شما چرا اینقدر در آمارها هراس وجود دارد در کشور ما شفاف برخورد نمی شود؟ در حالی که می بینیم در برخی از کشورها حتی مکان افرادی که مبتلا شده اند و تردد های آنها هم اطلاع رسانی می شود.

۶- جامعه تخصصی، دانشگاه و کسب و کارها، رسالتشون کمک به جامعه برای بهره برداری از کتنولوژی هست. صرفنظر از مسولیت دولت و حاکمیت. ما هم در GISPlus از ابتدا رسالتمون را کمک به جامعه با فناوری اطلاعات مکانی قرار دادیم. با این پیش زمینه پرسشی که می خواهم مطرح کنم این هست که چکار کنیم که جامعه ما به استفاده از اطلاعات مکانی و نقشه ها رو بیارن؟ چیزی که در دیگر کشورها دیدم نه تنها دولتها بلکه آحاد جامعه هم به خوبی به سمت استفاده از نقشه و اطلاعات مکانی رفتند توی این موقعیت.

۷- آقای دکتر اگر خود شما در سوابق قبلی یا در کارهای جدید، اقداماتی در خصوص استفاده از فناوری اطلاعات مکانی (شامل GIS، RS و…) با شیوع کرونا در کشور داشتید، خوشحال میشیم ما را با این اقدامات آشنا نمایید.

۸- اگر نکته ای مد نظرتون هست باتوجه به صحبت هایی که داشتیم خوشحال میشم برای ما بفرمایید.

بخشی از صبحت های آقای دکتر قراگوزلو در این مصاحبه

همانطور که می دانید مسئله ی GIS تقریبا از دو دهه قبل به طور خیلی جدی وارد فضای کاربردهای پیشرفته و پیچیده شد، یعنی مسئله از حالت فقط نقشه و نمایش اطلاعات و عوارض سطح زمین خارج شد یعنی با ورود پایگاه داده های رقومی به فضای کامیپیوتر و امکان استفاده از آنالیزها و برنامه نویسی روی این داده ها و فعالیت هایی که ما می توانیم در آن معادلات و روابط محیطی روی داده ­ها را پیاده سازی کنیم و با استفاده از پایگاه داده نقشه­ هایمان را نشان دهیم و افرادی از آن استفاده کنند و نقشه ها را ببینند کاملا دگرگون شد. مسئله وارد فضای Processing و پردازش و مدلسازی شد. در نتیجه یکی از بخش هایی که در کالبدهای GIS باز شد بخش سلامت و تندرستی و بهداشت بود و همونطور که می دانید حتی در بسیاری از کشورهای دنیا، ما رشته Health GIS به مسایل تندرستی و بهداشت می پردازد را داریم در ایران هم البته فعالیت های خوبی شروع شده دانشکده هایی به طور جدی به این مسئله طی سالهای اخیر پرداختند ولی نسبت به فراخر و وزنی که پدیده کرونا دارد ما خیلی عقب هستیم و این نشان دهنده این هست نه تنها ما شاید همه دنیا به این مسئله سطحی نگاه کردیم و فکر کردیم که این ویترینی برای نشان دادن توانمندی نمایش داده ها به مخاطبین است در حالی که مسئله اینطوری نیست مسئله واقعا استفاده از این سیستم ها برای تصمیم گیری هست به خصوص درجایی که با سلامت و بهداشت جامعه با یک اپیدمی یا یک پاندمی بزرگ مثل کرونا مواجه می شویم اهمیت خودش را نشان می دهد. رویداد کرونا قطعا باعث خواهد شد که دیدگاه های مهندسین GIS در تمام دنیا به مسئله ی GIS تغییر کند و با یک نگرش خیلی بالاتری به کاربردهای GIS در این حوزه نگاه خواهد شد. کشور ایران هم چون یک کشور در حال توسعه است و در صد در صد مواقع از کشور های پیشرفته تبعیت می کند این اتفاق قطعا خواهد افتاد.

خب از اونجایی که ما یک کشور در حال توسعه هستیم وتوی فناوری های نو نمیگیم در صد در صد مواقع در بیشتر مواقع نگاه مون به کشورهای توسعه یافته است و اینکه اونها چه کارهایی کردن؟ اگر اینجا بخواهیم مشخصا نگاهی به کشورهای دیگه داشته باشیم کشورهایی که سیر تکاملی استفاده از GIS را توی اونها به خوبی به جلو رفته و به سمت این مدلسازی ها و آنالیزهایی که فرمودین پیش از این ها حرکت کردن در مورد اینها یک مقدار برامون بگید که اینها چه کار کردن مشخصا توی این HealthGIS ی که فرمودین و یا اقداماتی که در خصوص مقابله با کرونا با استفاده از GIS انجام داده اند؟

خیلی درخشان نیست این حوزه در همه ی دنیا یعنی خیلی نمیشه با قوت مثلا مثال پیشرفته ای رو من ندیدم حقیقتش شایدم اطلاع نداریم در برخی از حوزه ها ولی مثال برای اینکه به سوال شما بتونم پاسخ مناسبی داده باشم مثالی را ذکر میکنم از ارتباطی که با چند روز پیش با آقای دکتر رجبی فر در کشور استرالیا داشتیم در واقع میدونید متخصصین به نام GIS هستند و آدم سرشناسی از دوستان و همکلاسایی سابق بنده هم بودن ایشون . خب طبق اظهاراتی که ایشون داشتند در کشور استرالیا نمونه ی شاید پیشرفته GIS هم یکی از موردهاش را می تونیم همین استرالیا را نام ببریم تلاش کردند به این که یک زیر ساخت داده اطلاعات مکانی درست را ایجاد کنند البته این به این مسئله کرونا بر نمیگرده خیلی قبل از کرونا این مرکز ایجاد زیرساخت اطلاعات مکانی کشور استرالیا فعالیت خودشو شروع کرده بود به این معنا که بتوانند در واقع اطلاعات پایه مرجع ملی در سطح نیاز ایجاد کنند و بعد با مراکز متعددی که ممکن است حسب مورد مثلا در مورد کرونا تلاش کردند که با ۱۲۰۰ مرکز متعدد دیگر این اطلاعات را لینک بکنند. مسئله ای که هست که الان خیلی اهمیت داره مسئله شیوع کرونا هست که این بیماری چطور شیوع پیدا میکنه واقعا ما هنوز یک مدل مکانی دقیقی برای اینکه نشون بدیم که چه اتفاقی میافته که کرونا به این سرعت داره شیوع پیدا میکنه هنوز هیچ کشوری نتونسته چنین مدلی را به صورت گرافیکی و نقشه نمایش بده. تنها چیزی که ما داریم میبینم از کشورهای پیشرفته حتی همین هست که تعداد مبتلایان به بیماری و موقعیت های مکانی اینها را روی نقشه ها به تصویر بکشن و نهایتا مناطق پر خطر را مثلا با اپلیکشن های موبایل قرار میدهند یا روی یک وب سایتی می تونند این اطلاعات را به اشتراک بگذارند مردم را در جریان بگذارند که چگونه داره شیوع پیدا میکنه؟ اما مدلی که رفتار این بیماری را نشون بده که نیاز به اطلاعات خیلی بیشتری از خود رفتار این ویروس داره و عوامل محیطی مثلا من میدیدم مقاله ای را که در هوای آلوده ویروس کرونا این تحقیقی است که در کروه جنوبی انجام شده و  به چاپ رسیده و مقاله معتبری بوده ظاهرا در چین و کشورهای دیگه همین تقریبا به اثبات رسیده است که در شهرهایی که آلودگی هوا بیشتر باشه این بیماری بیشتر گسترش پیدا میکنه، بنابراین اگر ما یک نقشه ای داشته باشیم از وضعیت آلودگی هوا، یک نقشه داشته باشیم از مبتلایان به بیماری کرونا یا موقعیت مکانی اینها؛ بزارید من به نظرم یه چیزی رسید من فراموش نکنم، از روزی که این واژه Social distancing را من شنیدم که سازمان بهداشت جهانی به عنوان یک راه حل برای کنترل بیماری کرونا مطرح میکنه واژه distancing یعنی فاصله گذاری یک واژه مکانی هست یعنی ما توی GIS اولین چیزی که باهاش مواجه هستیم در واقع تعیین موقعیت ها و همون distance ها و مکان یابی ها هست و الان هم بر حسب مشاغل و فعالیت های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، رویکردهای محیطی در کشورهای مختلف سعی میکنند که این Social distancing را تحریف بکنند. خب GIS واقعا یک پایگاه داده ای هست که من البته حدود شاید ۱۴ تا آیتم را درآورد که اگر فرصت باشه خدمت تون بگم که توی چه زمینه هایی به شدت ما میتونیم از GIS استفاده بکنیم برای مدیریت کرونا البته خب نیاز به تحقیقات و پژوهشهای بیشتر داره. ولی به هرحال اون چیزهایی بوده که در مطالعات قبلی چون ما چندین تحقیق به صورت تز و رساله در دانشگاه ها داشتیم روی بیماری مالاریا یعنی کاربرد GIS در شیوع و گسترش چندین نوع بیماری در سالهای گذشته که کارهای خیلی خوبی انجام شده تجربیاتی در این زمینه بوده از لحاظ کاربرد GIS توی این بحث بر حسب اون مواردی رو که شاید بتونم چندتاش را اسم می برم.

۱- تعیین مکانهای بحرانی و نقاط پر خطر روی نقشه ها که این کارو تقریبا خیلی از کشورها شروع کردند و انجام دادند و سعی کردند که اطلاعات این مکانها را در اختیار اجتماعات قرار بدهند.

۲- یافتن بهترین مکان که همون Site Selection By Using GIS هست برای ساخت مرکزهای معتدد مثل مرکز فوریت های پزشکی، بیمارستانها، درمانشگاه ها، مسیرهای اورژانسی و تمام این چیزهایی که روی موقعیت در واقع GISی ما میتوانیم از اونها استفاده بکنیم.

۳- ارزیابی خطرات محیطی و میزان مواجهه با آنها 

۴- تاثیر آلاینده ها و شرایط محیطی در مقابله با شیوع بیماری کرونا با استفاده از پایگاه های داده ی متعدد در محیط GIS که خب این کار در کشور ما واقعا قابل انجام هست

۵- طراحی و بهبود سیستم های مراقبت بیماری ها و تعیین گروه ها و افراد در معرض خطر برحسب موقعیت مکانی مثلا الان میگن گروه سالمندان بیشتر در معرض خطر هستند. آیا مراکزی که دارند محل ها و لوکشین هایی که اینها دارند نگه داری میشند با مرکز تجمع بیماری های کرونا فاصله ی نزدیکی داره یا نداره و از این چنین مکانهایی که مثال های خیلی زیادی میتونیم برای اینها بزنیم

۶- برنامه ریزی برای تخصیص و توزیع مکانی منابع، بودجه، نیروی انسانی، لوازم و تجهیزات. ما داریم الان در سطح یک کشور با یک بحران بزرگی به نام کرونا از طریق واقعا تعداد زیادی از عزیزانمون در بخش بهداشت و سلامت کار میکنند و زحمت میکشند خب می بینیم خیلی جاها کمبود امکانات، تجهیزات، مدیریت این تجهیزات از لحاظ موقعیت مکانی، نحوه توزیع این امکانات که در همه بخش ها از جمله مسایل مکانی بسیار اهمیت داره.

۷- تشخیص سریع و کنترل مدیریت بیماری ها حس برب موقعیت های مکانی بیماران، بحث مدلسازی شیوع بیماری همونطور که عرض کردم در مورد کرونا بسیار پیچیده داره عمل میکنه ولی این برای سایر بیماری ها انجام شده. ما قدامات خوبی را درسالهای گذشته برای انواع بیماری هایی که مثلا در حوزه دامپزشکی باها مواجه شده بودیم برای دامپروری ها با استفاده از GIS انجام شده و نتایج بسیار خوبی را سازمان دامپزشکی و موسساتی که در این زمینه بودند با GIS به دست آوردند این کار در همه دنیا داره انجام میشه

۸- بهبود سیستم ثبت بیماری ها و وقایع سلامتی و بهداشتی برحسب موقعیت مکانی ببینید این آماری که داده میشه در سطح دنیا این باید برحسب موقعیت مکانی داده بشه یعنی روابط مکانی تعریف میکنه این آمار چه جهتی را داره میره و چه اتفاقی میافته و اون مدلسازی شیوع زمانی میتونه انجام بشه که این آمار و ارقام برحسب موقعیت مکانی پیاده سازی بشه تا زمانی که این پیاده سازی انجام نشه شما اصلا نمیتونه به یک معادله و مدلی برسی که نحوه شیوع را بتونی پیش بینی بکنی که حالا اینم بحثی هست.

۹- جستجوی رابطه احتمالی که میان عوامل متعدد محیطی و گسترش ویروس کرونا، چه رابطه ای هست بین عوامل و عناصر مختلف این فقط با استفاده از GIS قابل، این فقط را که عرض میکنم با قاطعیت عرض میکنم ممکنه الان مثلا یک پزشک یا ویروس شناس این حرف ما را بشنوه و اعتراض کنه به این اظهارنظر اما این اظهار نظر درسته و حاضریم ازش دفاع کنیم. فقط با تحلیل مکانی و با استفاده از GIS ما میتونیم بگیم آیا رابطه ای بین عوامل و عناصر متعدد محیطی و گسترش و شیوع این وجود داره یا نداره؟ هیچ چیزی جز GIS نمیتونه این کار رو برای ما انجام بده و این را حاضریم ازش دفاع کنیم.

۱۰- ایجاد شبکه های ارتباطی مناسب بین موسسات و مراکز مختلف بر بستر اینترنت که همون بحث NSDI مطرح می شه اینجا که جزء الزامات کشور ما هست و همونطور که مستحضرید اقدامات بسیار خوبی را سازمان نقشه برداری کشور انجام داده که انشاله در این مسیر داره تلاش میکنه و در همین بحران کرونا هم دیدیم که اطلاعات بیماران و مراکز درمانی را همون روزهای اول روی اون زیرساخت ژئوپرتال سازمان و وب سایت سازمان قرار دادند و در اختیار جامع قرار گرفت.

۱۱-ارزیابی میزان دسترسی مردم به خدمات بهداشتی، من یک سخنرانی دو سه سال پیش داشتم در موسسه ایران داکت عرض کردم که اونجا البته بحث ارزیابی بحث های پژوهشی و آموزشی بود. عرض کردم که تو آمایش اطلاعات علمی کشور بیایی از GIS استفاده کنید برای اینکه ببینید میزان دسترسی مردم به کتابخانه ها چقدره؟ چقدر از کتابها در اختیار چه قشری از مردم هست این را میتونید توی GIS انجام بدین. الان هم داریم عرض میکنم اینکه ما بتونیم تحلیل داشته باشیم میزان دسترسی گروه های مختلف اجتماعی به خدمات بهداشتی، کجاها گپ داریم کجاها نداریم نیاز به یک GIS داره که بتونیم این درواقع این اطلاعات را به درستی در اختیار مدیریت و تصمیم گیری کشور قرار بدیم.

۱۲- بهبود سیستم های اطلاعات و آمار از وضعیت کلی رشد بیماری که عرض کردم و پیش بینی وقایع احتمالی در اپیدمی یا بیماری کرونا که این جزء اون بخش هایی هست که عرض کردم یک خورده پیچیده است و مطمئنا در آینده می شه روی این هم تحلیل داشت و به نتیجه  رسید. حالا اینها بخشی از محورها بود.

 اگر می خواهید از ما برای استفاده از GIS در حوزه بهداشت، درمان و سلامت استفاده کنید این فرم را پر کنید

نقش GIS در بهداشت و درمان

مهشاد انصاری کارشناسی ارشد کامپیوتر گرایش نرم افزار است و در زمینه توسعه ی وب سایت و برنامه نویسی #C فعالیت دارد

برو بریم

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند

۱۷۵۹

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *