وقتی حرف از جی آی اس به میان می آید، بیشتر افراد ذهنشان به سمت نرم افزارهای GIS می رود و به اشتباه فکر می کنند GIS یک نرم افزار است!!!
در مطالب قبلی از سلسله نوشته های آموزش GIS، توضیح دادیم که GIS چیست؟ و اجزای GIS را معرفی کردیم.
تا کنون فهمیدیم که GIS یک سامانه است و گفتیم سامانه، مجموعهای از اجزایی است که با هم کار میکنند و هدف مشخصی را دنبال میکنند. همچنین توضیح دادیم که سامانه های اطلاعاتی، سامانه های رایانه های هستند که داده ها یا اطلاعات را نگهداری و پردازش می کنند. بنابراین روشن است که GIS از چندین قسمت متصل و وابسته به یکدیگر برای کاربردهای گوناگون، ساخته شده است.
خواهشا به این نکته دقت کنید. نرم افزار فقط یکی از بخش های تشکیل دهنده GIS است. نرم افزار ArcGIS به معنای GIS نیست. بسیاری از افراد می گویند ما می خواهیم GIS را یاد بگیریم. همیشه می گویم که دقیقا هدفتان از یادگیری GIS چیست تا بگویم چه چیزی را باید یاد بگیرید. به ناگاه می گویند ArcGIS منظورمان است!!!
هر سامانه اطلاعات مکانی از 5 بخش تشکیل شده است:
✔️ سخت افزار
✔️ نرم افزار GIS
✔️ داده های جغرافیایی (داده های مکانی)
✔️ کاربران
✔️ روش ها و دستورالعمل ها
پس برای یادگیری و آموزش جی آی اس یکی از بخش هایی که شما باید یاد بگیرید و به خوبی آن را درک کنید نرم افزارهای GIS هستند. این مطلب را به خوبی به ذهن بسپارید و اگر در GIS تازه کار هستید هیچ گاه نگویید می خواهم نرم افزار GIS را یاد بگیرم بلکه بدانید که باید هدفی از یادگیری GIS برای خودتان در نظر بگیرید و بر اساس آن هدف مشخص کنید که چه چیزهایی را باید یاد بگیرید.
نرم افزارهای GIS ابزارهای مبتنی بر کامپیوترند که وظیفه این نرم افزار ها ذخیره، بررسی و نمایش داده های مکانی است. این نرم افزارها می توانند انواع مختلف داده ها را در یک نقشه مثل خیابان ها، ساختمان ها و پوشش گیاهی نمایش بدهند و به کاربران این امکان را بدهند که الگوها و روابط را مشاهده، تحلیل و درک کنند. در این جا ما شما را با مهم ترین نرم افزار های GIS آشنا می کنیم.
نرم افزار ArcGIS را می توان از اولین نرم افزارهای GIS دنیا دانست. البته ابتدا با اسم های دگیری مثل ArcView، ArcInfo شناخته شد و امروزه ArcGIS مجموعه ای از چند نرم افزار است که محصول شرکت ESRI آمریکاست. نمی شود کسی را پیدا کرد که در GIS فعال بوده باشد اما با این نرم افزار GIS کار نکرده باشد. اگرچه این نرم افزار در کشور ما ایران به صورت کرک شده و قفل شکسته مورد استفاده قرار می گیرد اما به عنوان یکی از مهمترین نرم افزارهای GIS باید بتوانید با آن کار کنید.
نرمافزار ArcGIS را بهعنوان یک نرمافزار دسکتاپ GIS (ArcGIS Desktop) میشناسیم که با نصب آن بر روی رایانه میتوانیم بهراحتی از تمامی قابلیت های GIS استفاده کنیم. این نرم افزار یک نرم افزار تجاری است که برای استفاده از آن باید لایسنس آن را خریداری نماییم.
مجموعه ArcGIS در طول سال های گذشته به بلوغ خوبی رسیده است و مجموعه نرم افزارهایی مثل ArcGIS Server، ArcSene و… را به بازار روانه کرده. همچنین برای مباحث پایگاه داده های مکانی از ArcSDE استفاده می کند. در سال های گذشته نیز با رشد تکنولوژی و گسترش Cloud Computing یا پردازش ابری، شرکت ESRI استراتژی خود را از Desktop GIS به ArcGIS Online تغییر داده است.
شرکت ESRI اعلام کرده که از سال 2026 دیگر توسعه ArcGIS را متوقف می کند و تمامی امکانات و بروزرسانی های جدید را روی نرم افزار ArcGIS پرو ارایه می کند. اگرچه تجربه نشان داده که نرم افزارها به زودی از صحنه حذف نمی شوند اما خوب است که اگر می خواهید در GIS حرفه ای شوید پس از تسلط بر نرم افزار ArcGIS بر نرم افزار ArcGIS Pro هم مسلط شوید.
نرم افزار ArcGISPro جدیدترین نرم افزار GIS از شرکت ESRI هست. با استفاده از این نرم افزار می توانید داده ها را تجزیه و تحلیل کنید. در این نرم افزار شما می توانید انواع مختلفی از لایه ها و عوارض مثل شهرها ساختمان ها جاده ها جنگل ها کوه ها و غیره را ایجاد یا ویرایش کنید. حتی می توانید با استفاده از این نرم افزار داده های مختلف را با هم ادغام کنید.
یکی دیگر از نرم افزارهای GIS که در سال های گذشته رشد بسیار زیادی داشته است، نرم افزار QGIS است. این نرم افزار رایگان و متن باز است. یعنی برای استفاده از آن نیاز نیست پولی پرداخت کنید و علاوه بر آن سورس کدی که برنامه نویسان برای آن تولید کرده اند هم به رایگان در دسترس شما است و به راحتی می توانید آن را تغییر دهید.
نرم افزار QGIS مثل دیگر نرمافزارهای GIS به کاربران اجازه میدهد با استفاده از تکنیکهای مختلف نقشه ها را ترسیم و لایه های مختلف را تولید کنند. این نرم افزار یک نرم افزار متن باز است که ساده و سریع نصب می شود و امکانات عالی در اختیارتان قرار می دهد.
امروزه نرم افزارهای GIS متن باز یا Open Source GIS جای خود را در سازمان ها و بازار کار GIS کشورها باز کرده اند. در کشور ما هم طبق اعلام سازمان پدافند غیرعامل و نیز مرکز افتا ریاست جمهوری، سازمان ها از نصب و استفاده نرم افزارهای بدون لایسنس، کرک شده و قفل شکسته منع شده اند. استفاده از QGIS شدیدا در حال افزایش است و ما بخش عمده ای از آموزش های GIS سازمانی را در خصوص این نرم افزار داریم. پیشنهاد می کنم با QGIS در مطلب آموزشی زیر بیشتر آشنا شوید.
نرم افزار GRASS GIS یکی از قدیمی ترین نرم افزارهای GIS هست. این نرم افزار یکی از مناسب ترین نرم افزار ها برای پردازش تصویر، مدل سازی مکانی و زمانیه
در کل، نرم افزارهای GIS متعددی وجود دارد که ما اینجا فقط مهمترین آنها که در بازار GIS کشور و سایر کشورها کاربرد دارند را به طور خلاصه به شما معرفی کردیم. برخی دیگر از نرم افزارهای GIS را اینجا فقط ذکر می کنیم:
| نام نرم افزار | نوع لایسنس | شرکت سازنده | سیستم عامل/پلتفرم | قابلیت های کلیدی | وضعیت توسعه و بروزرسانی |
|---|---|---|---|---|---|
| ArcGIS Pro | تجاری | شرکت ESRI آمریکا | دسکتاپ | تجزیه و تحلیل داده ها، ایجاد و ویرایش لایه ها و عوارض (شهرها، جاده ها و غیره)، ادغام داده ها | جایگزین اصلی ArcGIS و دریافت کننده تمامی بروزرسانی های جدید |
| ArcGIS | تجاری (نیازمند لایسنس) | شرکت ESRI آمریکا | دسکتاپ (Windows) | ذخیره، بررسی و نمایش داده های مکانی، مدیریت پایگاه داده های مکانی با ArcSDE | توسعه آن از سال 2026 متوقف می شود |
| QGIS | متن باز (Open Source) و رایگان | جامعه متن باز | دسکتاپ | ترسیم نقشه ها، تولید لایه های مختلف، امکان تغییر در سورس کد | در حال توسعه و افزایش شدید استفاده در ایران |
| بهسام | بومی / دارای نسخه رایگان | شرکت بهین رایانش آزاد | تحت وب (Web GIS) | استفاده ساده بدون نیاز به تخصص بالا، پشتیبانی از زبان فارسی و تاریخ شمسی | فعال و در حال ارایه خدمت |
| بهپو | بومی | شرکت بهین رایانش آزاد | موبایل (Android) | جمع آوری اطلاعات میدانی، ردیابی نیروها، مسیریابی و نقشه برداری با موبایل | فعال |
| GRASS GIS | متن باز | — | دسکتاپ | پردازش تصویر، مدل سازی مکانی و زمانی | یکی از قدیمی ترین نرم افزارهای GIS |
فارغ از اسامی نرم افزارهای GIS که در این نوشته به آنها اشاره کردیم، به طور کلی سه نوع نرم افزار GIS داریم:
✅ نرم افزار Desktop GIS
در ادامه توضیح مختصری درباره هریک از این نرم افزارها خواهیم داشت.
نرم افزارهای GIS رومیزی یا دسکتاپ GIS تمامی موارد بالا بودند که معرفی شدند. این نرم افزارهای برای استفاده باید روی رایانه نصب شوند و به طور کلی تک کاربره هستند و کاربران نمی توانند به طور اشتراکی با نقشه ها و دادهها کار کنند.
اگر بخواهیم استفاده از GIS را ساده و سریع کنیم و از حالت تخصصی نرم افزارهای دسکتاپ GIS فاصله بگیریم اما قدرت نقشه و جی آی اس را هم داشته باشیم نرم افزارهای وب GIS بهترین گزینه هستند.
گونه جدیدی از نرم افزارهای GIS به نرم افزار GIS تحت وب یا وب GIS موسوم هستند. سامانه وب جی آی اس، استفاده از GIS را از حالت تخصصی خارج می کند. تمامی نرم افزارهای GIS که در بالا به آنها اشاره کردیم، به صورت تخصصی هستند. یعنی برای استفاده از آنها باید متخصص شوید و آموزش ببینید. اما امروزه در بیشتر سازمان ها می خواهند بدون پیچیدگی و به سادگی از مزایای GIS بهرمند شوند. لذا استفاده از وب جی آی اس می تواند به سادگی نیاز این سازمان ها را برطرف کند. کافی است روی هر رایانه یا دستگاه موبایل، مرورگر وب آن را باز کنند و آدرس سامانه Web GIS را وارد نمایند.
شرکت بهین رایانش آزاد اولین پکیج نرم افزار Web GIS رایگان را راه اندازی کرده است که برای آشنایی بیشتر با آن می توانید این نوشته را بخوانید.
✅ برای آشنایی کامل با وب GIS وارد صفحه آموزش Web GIS شوید.
اگر بخواهیم در هر جایی از نقشه ها و GIS استفاده کنیم نرم افزارهای موبایل GIS گزینه مناسبی هستند.
با فراگیر شدن گوشی های هوشمند، نرم افزارهای GIS به سیستم عامل های موبایل هم رسیدند. به این نرم افزارهای معمولا موبایل GIS یا اپلیکیشن GIS گفته می شود. اپلیکیشن های GIS به کاربران کمک می کنند که از نقشه ها و GIS در هر مکانی حتی بدون دسترسی به اینترنت بهرمند شوند. اپلیکیشن های GIS کاربرد گسترده ای دارند. یک نرم افزار GIS برای اندروید می تواند در جمع آوری اطلاعات با موبایل، ردیابی نیروها و تجهیزات، مسیریابی، آماربرداری، نقشه برداری با موبایل، تعیین مختصات با موبایل و… به کاربران کمک کند.
✅ برای آشنایی کامل با موبایل GIS وارد صفحه آموزش Mobile GIS شوید.
✅ برای استفاه از نرم افزار موبایل GIS بهپو وارد صفحه اپلیکیشن موبایل بهپو شوید.
جی آی اس در زندگی روزمره کاربرد دارد. همین که شما با استفاده از اپلیکیشن های مسیریابی، نزدیکترین و کم ترافیک ترین مسیر را پیدا می کنید یعنی دارید از GIS استفاده می کنید. یا وقتی روی نقشه گوگل در گوشی تان دنبال نزدیک ترین رستوران می گردید. یا وقتی با یک اپلیکیشن تاکسی اینترنتی دارید درخواست تاکسی می دهید. حتی وقتی دارید سفارش غذا در یک اپلیکیشن مثل اسنپ فود می دهید. اینها نمونه هایی از کاربردهای جی آی اس در زندگی روزمره هستند.
جی آی اس در سازمان های دولتی و کسب و کارها کاربردهای بسیار بیشتری دارد. چند نمونه از پروژه های GIS که شرکت بهین رایانش آزاد در سازمان های کشور داشته را به عنوان نمونه کاربردهای جی آی اس مثال می زنیم:
✅ سامانه GIS مدیریت خطوط لوله و مخابرات نفت
✅ سامانه GIS مدیریت املاک و مستغلات
✅ سامانه GIS مدیریت منابع آب منطقه ای
✅ سامانه GIS شهرداری
✅ سامانه GIS مدیریت خطوط فیبرنوری کشور
✅ سامانه GIS پاسخگویی به استعلامات پنجره واحد زمین
امروزه بیش از 1000 کاربرد GIS شناسایی شده است. برای مطالعه دقیق کاربرد GIS در شهرسازی، کشاورزی، نقشه برداری، شهرداری، آب و فاضلاب و… به نوشته کاربردهای GIS مراجعه نمایید.
به دسته ای از نرم افزارهای GIS که نیاز به نصب ندارند و به راحتی از طریق یک مرورگر بتوانید استفاده کنید نرم افزار GIS آنلاین می گویند. به نوعی نرم افزار GIS تحت وب محسوب می شوند.
✅ برای کار با یک نرم افزار GIS آنلاین رایگان می توانید از سامانه GIS بهسام استفاده کنید.
با فراگیر شدن استفاده از نرم افزار ArcGIS در کشور، سازمان ها تمایل پیدا کردند که محیط این نرم افزار بومی سازی شود و با زبان فارسی برای کاربران غیرمتخصص فراهم شود. شرکت های نرم افزاری زیادی تلاش کردند که با برنامه نویسی در ArcGIS قابلیت های فارسی به این نرم افزار اضافه کنند و آن را به نوعی بومی سازی کنند. پس از آن با فراگیر شدن سامانه های تحت وب و اپلیکیشن های موبایل تولید سامانه های GIS بومی وت بیشتری گرفت و شرکت های GIS مختلفی اقدام به تولید نرم افزارهای GIS بومی کردند که از زبان فارسی، تاریخ شمسی، محیط مناسب کاربران ایرانی و… پشتیبانی می کنند.
✅ شرکت بهین رایانش آزاد سامانه GIS بهسام را به عنوان یک نرم افزار بومی GIS تولید کرده است.
نرم افزارها به دو دسته تجاری و متن باز تقسیم می شوند. نرم افزارهای GIS هم از این قاعده مستثنی نیستند.
نرم افزار GIS تجاری آنهایی هستند که برای استفاده از آنها باید پول پرداخت کرده و مجوز آنها را خریداری نمایید. مثل نرم افزار ArcGIS.
نرم افزار GIS متن باز آنهایی هستند که برای استفاده از آنها پولی پرداخت نمی کنید بلکه سورس کدی که برنامه نویسان آن نرم افزار نوشته اند هم در دسترس همه قرار گرفته تا هر تغییری دوست دارند در آن انجام دهند. مثل نرم افزار QGIS.
✅ برای آشنایی بیشتر با نرم افزارهای GIS متن باز می توانید این مقاله را بخوانید.
ما در آکادمی GISPlus که دپارتمان آموزش و مشاوره GIS شرکت بهین رایانش آزاد می باشد، آموزش های تخصصی GIS را به علاقمندان ارایه کرده ایم. اگر به دنبال یادگیری GIS هستید می توانید از منابع آموزشی زیر استفاده کنید:
🔹 آموزش رایگان مبانی و مفاهیم GIS
✅ برای آشنایی کامل با مسیر یادگیری GIS و چگونگی حرفه ای شدن در جی آی اس وارد صفحه آموزش جامع GIS شوید.
برای دانلود نرم افزار GIS از لینک های زیر استفاده کنید:
دانلود نرم افزار ArcGIS نسخه 10.8.1
دانلود نرم افزار GIS برای اندروید
دانلود نرم افزار ArcGIS Pro
دانلود ArcGIS Pro پارت اول
دانلود ArcGIS Pro پارت دوم
دانلود ArcGIS Pro پارت سوم
دانلود ArcGIS Pro پارت چهارم
شاید برایتان سوال باشد که نرم افزارهای GIS چگونه ساخته می شوند. هر نرم افزاری را برنامه نویسان می سازند. می توانید با یادگیری برنامه نویسی GIS هر کدام از نرم افزارهای GIS را به دلخواه خود بسازید. البته که باید بدانید کار ساده ای نیست. برنامه نویسی Web GIS، برنامه نویسی موبایل GIS و برنامه نویسی دسکتاپ GIS سه نوع برنامه نویسی رایج برای ساخت نرم افزارهای GIS هستند که هر کدام مسیر متفاوت خود را دارند.
✅ در خصوص برنامه نویسی در ArcGIS می توانید از ماژول ArcPy بهرمند شوید. پیشنهاد می کنیم آموزش رایگان برنامه نویسی ArcGIS با ArcPy را دانلود کرده و مشاهده کنید.
✅ در خصوص برنامه نویسی در QGIS می توانید از ماژول PyQGIS بهرمند شوید. پیشنهاد می کنیم آموزش رایگان برنامه نویسی QGIS با PyQGIS را دانلود کرده و مشاهده کنید.
✅ برای آشنایی با سختی ها، چالش ها ، جذابیت ها و مسیر یک برنامه نویس GIS می توانید مینی دوره رایگان از GIS تا برنامه نویسی را مشاهده کنید.
اگر در زمینه نرم افزارهای GIS نیاز به راهنمایی و مشاوره دارید، درخواست مشاوره ثبت کنید. ما با شما تماس می گیریم و کمک تان خواهیم کرد.
جی ای اس یک نرم افزار نیست و یک سیستم است. بخشی از GIS را نرم افزارها تشکیل می دهند. نرم افزارهایی مثل نرم افزار ArcGIS یا نرم افزار QGIS از جمله نرم افزارهای GIS هستند. البته امروزه نرم افزارهای Web GIS و اپلیکیشن های Mobile GIS نیز در زمره نرم افزارهای نوین GIS هستند.
در ایران نرم افزار ArcGIS بسیار فراگیر است. تا جاییکه در بسیاری از سازمان های کشور، منظور از جی آی اس همان نرم افزار آرک جی آی اس است. پس توصیه می شود ابتدا به یادگیری نرم افزار ArcGIS بپردازید. باتوجه به این که این نرم افزار در سال 2026 متوقف شده است، لذا توصیه می کنیم نسل بعدی آن یعنی ArcGIS Pro را هم مسلط شوید. در نهایت می توانید به یادگیری QGIS هم بپردازید.
نرم افزار ArcGIS محصول شرکت ESRI است که برای استفاده از آن باید لایسنس نرم افزار خریداری شود. نرم افزار QGIS به صورت رایگان و متن باز می باشد. یعنی برای استفاده از آن پولی نیاز نیست پرداخت کنید و حتی سورس کدهای برنامه نویسی آن هم در دسترس است و برنامه نویسان می توانند آن را توسعه دهند. در کشورهایی که قواعد سختگیرانه در استفاده از نرم افزارهای تجاری دارند، نرم افزار QGIS رشد بسیار خوبی داشته است. قابلیت های آن نیز به خوبی گسترش یافته است. اما فراموش نکنید که نمی توان واقعا نرم افزار QGIS را به عنوان جایگزین برای ArcGIS معرفی کرد. بهتر است منطقی فکر کنیم. اگرچه در بسیاری از زمینه ها QGIS بهتر ظاهر شده است.
برای دانلود نرم افزار ArcGIS Pro:
✅ دانلود ArcGIS Pro نسخه 3.6 به همراه آپدیت ها
1️⃣ نصب ArcGIS Pro
ابتدا از طریق لینک های زیر 4 فایل را دانلود کرده و از حالت فشرده با نرم افزار WinRAR خارج کنید.
سپس فایل ArcGIS_Pro 3.6\dotnet-sdk-8.0.416-win-x64.exe را نصب کنید
پس از آن فایل ArcGIS_Pro 3.6\ArcGISPro_36_197382.exe را نصب کنید
در آخر فایل dll داخل پوشه crack را در مسیر نصب ArcGIS_Pro داخل پوشه bin بازنویسی کنید.
2️⃣ نصب آپدیت ها
به ترتیب فایل های ArcGIS_Pro_362_198430 و ArcGIS_Pro_362_198429 را اجرا کنید
⚠️ این نسخه نصب شده و مورد آزمایش قرار گرفته است.
3️⃣ لینک های دانلود
دانلود ArcGIS Pro پارت اول
دانلود ArcGIS Pro پارت دوم
دانلود ArcGIS Pro پارت سوم
دانلود ArcGIS Pro پارت چهارم
دانلود بروزرسانی پارت اول
دانلود بروزرسانی پارت دوم
#نرم_افزار
#دانلود
GIS در زندگی روزمره مردم کاربرد دارد
احتمالا شما هم از تاکسی های اینترنتی، سرویس های تحویل غذا و مرسولات و همین طور اپلیکیشن های مسیریابی و گردشگری و یا ده ها مورد دیگر شبیه به این ها استفاده کرده باشید. این ها هم به نوعی یک GIS محسوب می شوند.
GIS در سازمان های دولتی کاربرد دارد
بیشترین کاربرد GIS در سازمان های بزرگ و دولت هاست. GIS در شهرداری ها، استانداری ها، فرمانداری ها، آب و فاضلاب، برق، گاز، مخابرات، منابع طبیعی و… کاربرد دارد و با استفاده از نقشه ها کارهای سازمان ها را آسان و سریع می کند.
GIS در مدیریت کسب و کارها کاربرد دارد
امروزه GIS در کسب و کارهای بزرگ و کوچک استفاده می شود تا با تحلیل مشتریان، تامین کنندگان، رقبا و… بتوان سودآوری یک شرکت را افزایش داد.
به طور کلی GIS یک سیستم پشتیبان تصمیم گیری است. هر جا قرار باشد یک تصمیم گرفته شود و در آن جا بتوان نقشه ها و داده های مکانی و اطلاعات جغرافیایی را استفاده کرد، پس می توان از GIS استفاده کرد تا تصمیمات بهینه تری بگیریم که منجر به کاهش هزینه، کاهش زمان و افزایش بهره وری و بهبود کیفیت زندگی شود.
مثلا وقتی می خواهید از منزل به محل کار بروید می خواهید تصمیم بگیرید از چه مسیری بروید تا سریع تر برسید. پس وقتی دارید از اپلیکیشن های مسیریابی استفاده می کنید یعنی دارید از GIS برای یک تصمیم گیری درست استفاده می کنید. قطعا اگر نقشه معابر شهر و نیز اطلاعات ترافیک شهر وجود نداشت نمی توانستید از GIS در این تصمیم گیری استفاده کنید.
با یادگیری برنامه نویسی GIS می توانید نرم افزارهای GIS را بسازید. البته توجه داشته باشید که برنامه نویسی GIS کار ساده ای نیست و پیش از ورود به آن باید به خوبی با مسیر آن آشنا باشید. پیشنهاد می کنیم مینی دوره رایگان از GIS تا برنامه نویسی را مشاهده کنید.
اگر در GIS تازه کاری یا اگر آموزش دیدی و نتیجه نگرفتی من در این چالش کمکت میکنم یادگیری GIS را شروع کنی. اول هدف مشخصی بزاری، وضعیت بازار GIS را برایت شرح میدم در نهایت یک مهارت عملی با ArcGIS یادت میدم و در چالش درآمد از GIS با چیزی که یاد گرفتی اولین درآمد از GIS را کسب کنی ولو 1000 تومان!
